Ηταν εμπροσθοβαρές και θα έπρεπε να έχει δαπάνες περίπου 3 δισ. ευρώ τον χρόνο, επί συνόλου 18 δισ. ευρώ επιδοτήσεων, για να κυλήσει ομαλά μέχρι το τέλος και να αξιοποιηθούν τα κονδύλια με το βέλτιστο τρόπο, προσελκύοντας ιδιωτικά κεφάλαια και ενισχύοντας το ΑΕΠ. Ανάλογα θα έπρεπε να ρέουν και τα άλλα 18 δισ. ευρώ δανείων προς τον ιδιωτικό τομέα.
Τελικά αυτό δεν συνέβη στην πορεία υλοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης, που από success story έγινε θρίλερ. Στο πεδίο των επιδοτήσεων το πόσο που διανεμήθηκε από το 2021 έως και το 2025 μαζί με τις προκαταβολές φτάνει στα περίπου 9 δισ. ευρώ. Δηλαδή είναι περίπου το 50% των διαθέσιμων κονδυλίων.
Απομένουν, λοιπόν, τα μισά λεφτά, περίπου 9 δισ. ευρώ, και πρέπει να διατεθούν στην αγορά στις 105 ημέρες που απομένουν έως το τέλος Αυγούστου του 2026, που όλα τελειώνουν. Είναι χαρακτηριστικό της δυσκολίας ότι το 2025, που ήταν η καλύτερη χρονιά υλοποίησης, διανεμήθηκαν 3,97 δισ. ευρώ. Το 2024 οι πληρωμές ήταν 2,23 δισ. ευρώ, το 2023 1,57 δισ. ευρώ και το 2022 διανεμήθηκαν 798 εκατ. ευρώ. Το 2021, που ήταν και η πρώτη χρονιά υλοποίησης του προγράμματος, έφτασαν 304 εκατ. ευρώ σε αποδέκτες (κυρίως voucher μαθητών).
Το εγχείρημα, λοιπόν, των επόμενων τρεισήμισι μηνών είναι τεράστιο και ανάλογη είναι η εικόνα στα δάνεια, με μία διαφορά: καθώς εγγράφονται στο χρέος και πρέπει να επιστραφούν στις Βρυξέλλες μπαίνουν πλέον σε δεύτερη «μοίρα». Αυτό φάνηκε στο πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ» και θα αποτυπωθεί και στις επιχειρηματικές συμβάσεις μέσω τραπεζών.
Διαπραγμάτευση
Για να σωθεί η παρτίδα είναι σε εξέλιξη διαπραγμάτευση με τις Βρυξέλλες το πλαίσιο της νέας τελευταίας αναθεώρησης (που δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί), κατά την οποία επιχειρείται να ολοκληρωθούν όσα έργα είναι εφικτά, αλλά και να βρεθούν διάφορες ευέλικτες ιδέες για να «παρκαριστούν» κονδύλια. Η πρώτη κίνησε έγινε και είναι η αύξηση μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ, στην οποία ποσό της τάξης των 350 εκατ. ευρώ αναμένεται να γίνει με τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης. Οι Βρυξέλλες έχουν δώσει και άλλες ευελιξίες, για παράδειγμα, αναπαριστούν κονδύλια σε fund ακόμα και για επενδύσεις στην άμυνα στο μέλλον.
Επίσης, στο πλαίσιο της αναθεώρησης πολλά έργα θα απενταχθούν ή θα μειωθούν οι στόχοι τους. Αν πρόκειται για παραγωγικές επενδύσεις ή για έργα εξοικονόμησης ιδιωτών/επιχειρήσεων πολύ απλά μπορεί να μη γίνουν ποτέ.
Πιο δύσκολες είναι οι αποφάσεις σε υποδομές, σε οδικά και άλλα έργα που θα πρέπει να τελειώσουν. Μια περικοπή αντικειμένου σημαίνει ότι είτε θα χρηματοδοτηθούν με τη μορφή συμπράξεων μη ιδιώτες (κάτι που θα φέρει διόδια και άλλες επιβαρύνσεις) είτε θα γίνουν από εθνικό χρήμα, προκαλώντας δημοσιονομικό βαρίδι.
Η μόνη άλλη πηγή κοινοτικού χρήματος μετά τον Αύγουστο θα είναι το ΕΣΠΑ, που σιγά σιγά γεμίζει. Χαρακτηριστική είναι η ιστορία του trust your stars, το οποίο απεντάχθηκε (λόγω καθυστερήσεων και άλλων παραγόντων) από το Ταμείο Ανάκαμψης το 2025 και τελικά προσφάτως ανακοινώθηκε ότι δεν θα χρηματοδοτηθεί τελικά ούτε από το ΕΣΠΑ, παρά το γεγονός πως είχε ήδη προκηρυχθεί και είχαν κατατεθεί προς αξιολόγηση προτάσεις.
Η πολιτική αντιπαράθεση
Η Ελλάδα αντιμέτωπη με ακόμα μία κρίση και με το ΑΕΠ να δέχεται πιέσεις χάνει, λοιπόν, το τρένο βέλτιστης αξιοποίησης αυτών των κονδυλίων που αποφασίστηκαν επί πανδημίας και επιχειρεί να διασφαλίσει το ελάχιστο: ότι δεν θα μείνουν επιδοτήσεις στις Βρυξέλλες.
Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν πως η χώρα είναι στην 7η θέση από το τέλος σε πορεία πληρωμών προς τους τελικούς αποδέκτες, κάτι που προκάλεσε και αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Η κυβέρνηση επιχειρηματολογεί υπέρ ενός προγράμματος που ήταν εκ των προτέρων οπισθοβαρές και δίνει έμφαση στην καλύτερη εικόνα της ροής των δόσεων των κονδυλίων της Ε.Ε. που είναι συνδεδεμένα με ορόσημα και στόχους. Ωστόσο, πολλά κράτη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, έχουν πετύχει να τρέχουν τις επενδύσεις μοιράζοντας χρήμα στην αγορά πιο γρήγορα ακόμα και από τη ροή των δόσεων από την Ε.Ε.
Τα ορόσημα και το τέλος χρόνου
Μέχρι το τέλος Αυγούστου πρέπει να γίνουν μέχρι κεραίας 106 μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις. Το πρώτο σκέλος αφορά μεταρρυθμίσεις και άλλες τομές, το δεύτερο σκέλος συνδέεται με ολοκλήρωση έργων και επενδύσεων, δηλαδή κάνει τη σύνδεση με τις δαπάνες.
Το Ταμείο Ανάκαμψης συνδέει τη ροή των δόσεων από τις Βρυξέλλες προς τα κρατικά ταμεία με την επίτευξη ορόσημων και στόχων και όχι με την πορεία των δαπανών. Ωστόσο, στο τέλος της διαδρομής (που έρχεται) θα πρέπει να γίνουν και τα έργα και να πληρωθούν οι αποδέκτες. Δηλαδή, πλέον μετράνε όλα.
Το τελευταίο αίτημα πληρωμής μπορεί να γίνει έως το τέλος Σεπτεμβρίου, με βάση την πορεία υλοποίησης έως 31 Αυγούστου. Η τελευταία δόση από τα κοινοτικά ταμεία προς την Αθήνα μπορεί να έρθει έως το τέλος Δεκεμβρίου.
