Η ενίσχυση της ενεργειακής διασύνδεσης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης με την υπόλοιπη ευρωπαϊκή αγορά αποτελεί βασική προτεραιότητα για την Ελλάδα, καθώς η χώρα επιδιώκει να διαδραματίσει πιο ενεργό ρόλο στη διακίνηση ηλεκτρικής ενέργειας προς και από την Κεντρική Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική πλευρά εκφράζει ισχυρό ενδιαφέρον για τη δημιουργία ενός νέου ενεργειακού διαδρόμου που θα επιτρέπει τη μεταφορά ηλεκτρισμού από την Ελλάδα προς τις αγορές της Κεντρικής Ευρώπης και αντίστροφα.
Η συζήτηση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή προσπάθεια ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας και καλύτερης αξιοποίησης των υποδομών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου παρατηρούνται διαφοροποιήσεις στις τιμές και περιορισμοί στις διασυνδέσεις των δικτύων.
ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΕΙΣ
Η Ελλάδα, που στο παρελθόν βρέθηκε στην περιφέρεια του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, επιδιώκει πλέον να ενισχύσει τη θέση της ως κόμβος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην ευρύτερη περιοχή. Ήδη το ελληνικό δίκτυο είναι διασυνδεδεμένο με την Ιταλία και τη Βουλγαρία, ενώ υπάρχει σύνδεση και με τη Βόρεια Μακεδονία, η οποία λειτουργεί ως γέφυρα προς την Αλβανία.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αρμόδιων φορέων, η ροή ηλεκτρικής ενέργειας είναι σήμερα ευκολότερη προς τον άξονα Βουλγαρίας–Ρουμανίας–Ουγγαρίας σε σχέση με τη δυτική πλευρά των Βαλκανίων. Για τον λόγο αυτό εξετάζονται πρωτοβουλίες που θα ενισχύσουν τη διασύνδεση και θα δημιουργήσουν έναν νέο ενεργειακό διάδρομο στην περιοχή.
Ένα από τα σχετικά έργα είναι το πρόγραμμα «Electricity & Regional Interconnectivity in South East Europe», το οποίο χρηματοδοτείται από την Ελλάδα και συγχρηματοδοτείται από τη Ρουμανία, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2027.
ΤΙΜΕΣ
Η ανάγκη ενίσχυσης των ενεργειακών διασυνδέσεων συνδέεται και με τις διακυμάνσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Το 2019 η Ελλάδα καταγράφηκε ως η χώρα με τις υψηλότερες τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας στην ευρωπαϊκή αγορά.
Αντίστοιχα, το καλοκαίρι του 2024 παρατηρήθηκε σημαντική απόκλιση μεταξύ των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και εκείνων της Κεντρικής Ευρώπης, με τις τιμές στη νοτιοανατολική περιοχή να είναι σχεδόν διπλάσιες σε ορισμένες περιπτώσεις.
Οι αναλύσεις έδειξαν ότι οι διαφορές αυτές δεν οφείλονται μόνο στην έλλειψη φυσικών υποδομών, όπως γραμμές μεταφοράς ή υποσταθμοί, αλλά και στον τρόπο λειτουργίας των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και στους κανόνες που διέπουν τη διακίνηση της ενέργειας στην ευρωπαϊκή αγορά.
ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ
Το ελληνικό ενεργειακό σύστημα έχει μεταβληθεί σημαντικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 περίπου το 60% της ηλεκτροπαραγωγής βασιζόταν στον λιγνίτη, ενώ σήμερα το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί σε επίπεδα κάτω του 5%.
Παράλληλα, περισσότερο από το μισό της ηλεκτρικής ενέργειας παράγεται πλέον από ανανεώσιμες πηγές, κυρίως από αιολικά και φωτοβολταϊκά συστήματα.
Η εξέλιξη αυτή έχει οδηγήσει και σε αλλαγή του εμπορικού ισοζυγίου ηλεκτρικής ενέργειας. Το 2019 η Ελλάδα εισήγαγε περίπου το 18% της ενέργειας που κατανάλωνε, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει καταγραφεί μετατροπή της χώρας σε καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας, με εξαγωγές που αντιστοιχούν σε περίπου 4% έως 5% της παραγωγής.
ΒΑΛΚΑΝΙΑ
Σημαντικές προκλήσεις παραμένουν στον ενεργειακό τομέα των δυτικών Βαλκανίων, όπου η εναρμόνιση με τα ευρωπαϊκά πρότυπα προχωρά με αργούς ρυθμούς. Υπολογίζεται ότι περίπου το 48% των κανόνων της ενεργειακής κοινότητας της ΕΕ για την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας έχει εφαρμοστεί στις έξι οικονομίες της περιοχής.
Επιπλέον, οι απώλειες ηλεκτρικής ενέργειας στα δίκτυα των δυτικών Βαλκανίων φθάνουν κατά μέσο όρο το 14%, ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο σε σχέση με το περίπου 5% που παρατηρείται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η αναβάθμιση των δικτύων, η ενίσχυση των διασυνδέσεων και η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών θεωρούνται βασικοί παράγοντες για τη βελτίωση της λειτουργίας των αγορών ενέργειας στην περιοχή και για την αξιοποίηση του σημαντικού δυναμικού ανανεώσιμων πηγών ενέργειας που παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτο.
