Νομοθετικές παρεμβάσεις μπλοκάρουν στη γραφειοκρατία, πολιτικό κόστος φρενάρει τις πρωτοβουλίες και πλησιάζει προεκλογική περίοδος
Το 2021 οι φιλοδοξίες ήταν υψηλές, με την κυβέρνηση να αναγγέλλει πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα από την έλευση ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων, που θα συνέδραμαν στα 36 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης, τα οποία θα άλλαζαν άρδην το επίπεδο της οικονομίας μέσα από τις μεταρρυθμίσεις αλλά και από τις επενδύσεις που περιέχει. Τώρα, λίγους μήνες προτού φτάσει το τέλος χρόνου της 31ης Αυγούστου, η κατάσταση έχει αλλάξει άρδην.
Οντως το Ταμείο Ανάκαμψης πρόσφερε και προσφέρει στην οικονομία κονδύλια που συνιστούν «σωσίβιο» για την ύφεση. Αποτελούν τον πιο βασικό λόγο που το ελληνικό ΑΕΠ αυξάνεται. Αλλά τελικά υλοποιείται οπισθοβαρώς και με πολύ χαμηλότερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.
Είναι χαρακτηριστικό πως στο πεδίο των δανείων των 17,7 δισ. ευρώ οι συμβασιοποιήσεις έχουν «φρενάρει» στα περίπου 10 δισ. ευρώ, καθώς οι επιχειρήσεις που ήθελαν να κάνουν επενδυτικά σχέδια και μπορούσαν να πάρουν δάνειο έχουν εξαντληθεί. Το υπερβάλλον ποσό που δυνητικά είναι διαθέσιμο στοιβάζεται εν μέρει σε ταμεία και πλέον τα βλέμματα όσων χειρίζονται τα κονδύλια της Ε.Ε. να στρέφονται σχεδόν αποκλειστικά στο πεδίο των επιδοτήσεων, γιατί είναι «δωρεάν» χρήμα που κινδυνεύει να μείνει στο ράφι.
Στις επιδοτήσεις των 18,4 δισ. ευρώ έχουν μοιραστεί στα «χαρτιά» 13,75 δισ. ευρώ, αλλά πραγματικά στην αγορά και στους τελικούς αποδέκτες έχουν φτάσει περίπου 8 δισ. ευρώ. Τα υπόλοιπα 10 δισ. ευρώ, δηλαδή πάνω από το ήμισυ των κονδυλίων που διαχειρίζεται η κρατική μηχανή από το 2021, πρέπει να διατεθούν έως το τέλος Αυγούστου…
Η κάθοδος
Οι αρμόδιες υπηρεσίες ετοιμάζονται για το μεγάλο ραντεβού που εδώ και καιρό έχει προγραμματιστεί: την πενθήμερη κάθοδο από 9 έως και 13 Μαρτίου στην Αθήνα των αρμόδιων κλιμακίων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Εχουν στόχο να σαρώσουν από κοντά ένα προς ένα τα έργα που γίνονται αλλά και τα ορόσημα και τους στόχους που εκκρεμούν.
Μια νέα αναθεώρηση είναι στο ξεκίνημά της, αυτή τη φορά με πολύ λιγότερα περιθώρια και ευελιξίες ελλείψει χρόνου. Ουσιαστικά είναι ελάχιστες οι ευκαιρίες για νέες παραγωγικές δράσεις (πέρα από κουπόνια ή κάλυψη δαπανών περίθαλψης κ.λπ.) και πρέπει να γίνουν μπαλώματα, πέραν αυτών που έχουν ήδη γίνει στην προηγούμενη αναθεώρηση του Δεκεμβρίου. Αλλιώς ελλοχεύει ο κίνδυνος έργα και ορόσημα να μείνουν στη μέση με ανάλογο «κούρεμα» των τελευταίων δόσεων (μία την άνοιξη και μία τελική τον Σεπτέμβριο).
Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν είναι ΕΣΠΑ. Δηλαδή τα λεφτά που έχουν μοιραστεί δεν συνδέονται απαραίτητα με την πορεία των έργων, αλλά με ορόσημα και στόχους. Αν δεν γίνουν, τούτο επηρεάζει και τη ροή του κοινοτικού χρήματος. Η κατάσταση περιπλέκεται και από το γεγονός ότι πολλές μεταρρυθμίσεις συνδέονται με νομοθετικές πρωτοβουλίες οι οποίες συναντούν γραφειοκρατικές αγκυλώσεις ή έχουν πολιτικό κόστος. Και όσο πλησιάζει η ώρα των εκλογών είναι πιο δύσκολο να γίνουν.
Αλλά και οι φορείς του Δημοσίου οι οποίοι θα έπρεπε να κάνουν ένα άλμα στην προσπάθειά τους να δαπανούν διπλάσια χρήματα (περί τα 10 δισ. ευρώ ετησίως) όλα αυτά τα χρόνια είχαν πολλές… ταχύτητες στην απόδοσή τους, όπως εξηγούν κυβερνητικές πηγές που αρχίζουν τον καταλογισμό ευθυνών προς διάφορες κατευθύνσεις και εξετάζουν έναν μηχανισμό ανάγκης για τα τελευταία αυτά κρίσιμα μίλια, ώστε να περιοριστεί ο κίνδυνος απώλειας.
Πλέον η νέα γεωπολιτική κρίση προκαλεί και άλλα προβλήματα: ασκούνται νέες πιέσεις στο κόστος των πρώτων υλών και των έργων που πρέπει ενδεχομένως να επανυπολογιστεί. Αλλά μεταφράζονται και σε άλλες καθυστερήσεις, ελλείψει υλικών που ακόμη δεν μπορούν καν να προβλεφθούν.
Υπενθυμίζεται πως στην αναθεώρηση του Δεκεμβρίου το «κούρεμα» ήταν εκτενές. Για παράδειγμα, μειώθηκε ακόμα μία φορά το εύρος των εργασιών στον ΒΟΑΚ σε «προκαθορισμένες εργασίες στα τμήματα από: Χανιά προς Ηράκλειο, Χερσόνησος προς Νεάπολη και Νεάπολη προς Αγιο Νικόλαο». Επίσης, περιορίστηκαν σε πέντε οι εμβληματικές επενδύσεις στη σχετική δράση για την προσέλκυση στρατηγικών επενδύσεων. Επιπλέον μειώθηκαν σε 150 (από 283) οι ψηφιακές επενδύσεις για τις επιχειρήσεις και η επαγγελματοποίηση του τομέα των δημόσιων συμβάσεων περιορίστηκε στην «πιστοποίηση δημόσιων υπαλλήλων», κατόπιν συμμετοχής σε ειδικά προγράμματα αναβάθμιση δεξιοτήτων.
Η Κομισιόν… ανοίγει παράθυρο έμμεσης παράτασης για ώριμα σχέδια
Το «δώρο» που κομίζουν οι κοινοτικοί αξιωματούχοι την προσεχή εβδομάδα συνδέεται με το γεγονός πως αντίστοιχα προβλήματα υστέρησης στην ολοκλήρωση έργων υπάρχουν και σε άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Ετσι από τις Βρυξέλλες έχει διαμηνυθεί μία διευκόλυνση, η οποία θα ωφελήσει, ωστόσο, μόνο έργα που είναι και ώριμα και βέβαιο πως θα γίνουν.
Αν, λοιπόν, κάποιο έργο έχει προβλήματα (π.χ., λόγω κάποιου τεχνικού παράγοντα) και έτσι για την πλήρη ολοκλήρωσή του και χρειάζεται λίγο ακόμη χρόνο, προτείνεται να μπορεί να αλλάξει το ορόσημο από πλήρης ολοκλήρωση σε ανάθεση σύμβασης ή σε κάποιο άλλο ενδιάμεσο στάδιο, ώστε να του δοθούν λίγοι ακόμα μήνες. Τούτο είναι μία ευκαιρία αλλά και ένα ρίσκο, γιατί, αν αυτή ακριβώς η διευκόλυνση δοθεί και περάσει ο Αύγουστος του 2026, τότε καμία αλλαγή δεν θα γίνεται και θα πρέπει να είναι δεδομένο πως ότι συμφωνήθηκε θα γίνει. Διαφορετικά χάνονται επιδοτήσεις.
Στο τραπέζι οι αξιωματούχοι θα βάλουν και σενάρια περικοπών έργων, είτε σε όρους φυσικού αντικειμένου είτε σε αριθμό δικαιούχων. Ζητώντας υποκατάστατα ώριμα έργα (τα οποία όμως στερεύουν όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές). Επίσης, κονδύλια επιδοτήσεων μπορούν να «παρκαριστούν» σε ταμεία όχι μόνο ελληνικά, αλλά και ευρωπαϊκά, όπως για παράδειγμα για αμυντικά έργα…
Να σημειωθεί πως οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα έχουν διατυπωθεί από τους θεσμούς. Η πιο βασική είναι οι χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες για την εξέταση νομικών προσφυγών κατά διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων. Επίσης, μεγάλο ζήτημα είναι η αργή μεταβίβαση δικαιωμάτων ιδιοκτησίας, αλλά και ο ανεπαρκής συντονισμός όταν επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις εκτείνονται πέραν των αρμοδιοτήτων ενός μόνο υπουργείου.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 6/3/2026)
