Πρωτογενή στοιχεία δείχνουν ότι η παραγωγική νοημοσύνη ανταμείβει εξειδικευμένες ικανότητες, ενισχύει την απόδοση και μεταβάλλει σταδιακά το εργασιακό τοπίο
Του Μάκη Ντόβολου
Η πρώτη ολοκληρωμένη επιστημονική μελέτη στην Ελλάδα για την επίδραση της παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI) στην αγορά εργασίας δείχνει ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν προκαλεί μαζική απώλεια θέσεων εργασίας. Αλλάζει, όμως, ήδη τις ισορροπίες, επηρεάζοντας τις αμοιβές, την παραγωγικότητα, τις δεξιότητες που ανταμείβονται και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η εργασία.
Τα πρώτα στοιχεία είναι εντυπωσιακά. Σε επαγγέλματα όπου η AI λειτουργεί μερικώς συμπληρωματικά προς τον εργαζόμενο οι μισθολογικές απολαβές εμφανίζονται αυξημένες κατά 2,4%-2,6% μεσοσταθμικά, ενώ όταν λειτουργεί τελείως συμπληρωματικά η αύξηση μπορεί να φτάσει το 5,6%. Στα επαγγέλματα όπου η ανθρώπινη εμπειρία και γνώση είναι αναντικατάστατες και καταγράφεται η μεγαλύτερη απόσταση από τις σημερινές δυνατότητες της AI το «μισθολογικό πλεονέκτημα» μπορεί να ανέλθει ακόμα και στο 13,9%. Αντίθετα, στα επαγγέλματα όπου η τεχνολογία μπορεί να υποκαταστήσει σημαντικό μέρος των καθηκόντων, οι ερευνητές εντοπίζουν ήδη αρνητική επίδραση της τάξης του 1,3% στους μισθούς μετά την εμφάνιση του ChatGPT.
Διαβάστε ακόμα: Σε ελεύθερη πτώση η αποταμίευση των νοικοκυριών
Τα παραπάνω ευρήματα προέρχονται από τη μελέτη των Ευάγγελου Διοικητόπουλου, Στυλιανού Ρουσάλη και Χριστιάννας Σίντου, από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, της Μαρίας Μέξη, από το Geneva Graduate Institute, και του Κωνσταντίνου Πουλιάκα, από το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Κατάρτισης. Η μελέτη παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο «Hellenic Policy Papers» 2026.
Οι ερευνητές αξιοποίησαν περισσότερες από 2,5 εκατ. παρατηρήσεις από την Ευρωπαϊκή Ερευνα Εργατικού Δυναμικού, 85.283 παρατηρήσεις για την εξέλιξη της ανεργίας στην Ελλάδα, 52.616 εργαζομένους για την ανάλυση των ωρών εργασίας, 32.351 εργαζομένους για την εξέταση των μισθών, περισσότερες από 34.000 ηλεκτρονικές αγγελίες εργασίας, καθώς και πρωτογενή έρευνα σε περίπου 800 εργαζομένους σχετικά με τη χρήση εφαρμογών παραγωγικής AI.
Το αποτέλεσμα είναι ίσως η πιο ολοκληρωμένη «ακτινογραφία» που έχει γίνει μέχρι σήμερα για τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογική επανάσταση της AI αρχίζει να μετασχηματίζει την ελληνική οικονομία.
Συνεργάζεται ή αντικαθιστά;
Το σημαντικότερο ίσως συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται. Οι ερευνητές διαχωρίζουν δύο έννοιες που θα καθορίσουν πιθανότατα το μέλλον της αγοράς εργασίας:
1. Υποκατάσταση (substitutability): Πρόκειται για τις περιπτώσεις όπου η AI εκτελεί εργασίες που μέχρι σήμερα πραγματοποιούσε ο άνθρωπος. Οσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός υποκατάστασης τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιέσεις στους μισθούς.
2. Συμπληρωματικότητα (complementarity): Εδώ η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τον εργαζόμενο, αλλά λειτουργεί ως εργαλείο που αυξάνει την παραγωγικότητα, επιτρέποντάς του να εκτελεί περισσότερες και πιο σύνθετες εργασίες.
Οι οικονομετρικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι κάθε αύξηση της συμπληρωματικότητας συνοδεύεται από καλύτερες μισθολογικές προοπτικές, ενώ αντίθετα η υποκατάσταση συνδέεται με χαμηλότερη εξέλιξη αποδοχών. Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από τις αγγελίες εργασίας. Οι επιχειρήσεις δεν αναζητούν λιγότερους εργαζομένους, αλλά αναζητούν εργαζομένους με διαφορετικές δεξιότητες. Η ζήτηση μετατοπίζεται προς επαγγελματίες που μπορούν να αξιοποιήσουν εργαλεία AI σε συνδυασμό με αναλυτική σκέψη, κρίση και εξειδικευμένη γνώση.
Οι θέσεις εργασίας αντέχουν, οι μισθοί αλλάζουν πρώτοι
Ενα από τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι οι φόβοι για μαζική αντικατάσταση εργαζομένων δεν επιβεβαιώνονται τουλάχιστον στην πρώτη φάση διάδοσης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι οικονομετρικές εκτιμήσεις δεν καταγράφουν στατιστικά σημαντική αύξηση της ανεργίας ούτε συστηματική μείωση των ωρών εργασίας μετά την εμφάνιση του ChatGPT, στα τέλη του 2022. Αντίθετα, οι πρώτες και πιο έντονες επιδράσεις εμφανίζονται στις αμοιβές των εργαζομένων, καθώς η AI αναδιαμορφώνει την αξία διαφορετικών δεξιοτήτων και καθηκόντων.
Οπως εξηγούν οι ερευνητές, οι επιχειρήσεις δεν αντικαθιστούν αμέσως προσωπικό όταν εμφανίζεται μια νέα τεχνολογία. Προηγείται συνήθως μια περίοδος ανακατανομής των καθηκόντων, κατά την οποία αλλάζουν η παραγωγικότητα και η σχετική αξία διαφορετικών επαγγελμάτων. Η προσαρμογή των μισθών έρχεται πολύ νωρίτερα από τη μεταβολή της συνολικής απασχόλησης. Με άλλα λόγια, η αγορά εργασίας «τιμολογεί» πρώτα τις νέες δεξιότητες και αργότερα αναδιαρθρώνει τις θέσεις εργασίας.
Οι πολίτες υιοθετούν την εξέλιξη, οι εταιρείες καθυστερούν
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Ελλάδα εμφανίζει ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα στην Ευρώπη. Οι Ελληνες εργαζόμενοι και πολίτες υιοθετούν τις εφαρμογές παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης με ιδιαίτερα γρήγορους ρυθμούς, όμως οι ελληνικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να κινούνται πολύ πιο αργά από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η χώρα κατατάσσεται 10η μεταξύ 35 ευρωπαϊκών χωρών ως προς τη χρήση εφαρμογών AI από τους πολίτες, αλλά μόλις 26η στις 30 χώρες όσον αφορά την υιοθέτηση της τεχνολογίας από τις επιχειρήσεις.
Η απόσταση αυτή είναι από τις μεγαλύτερες που καταγράφονται στην Ευρωπαϊκή Ενωση και αναδεικνύει ότι το βασικό έλλειμμα δεν βρίσκεται πλέον στους εργαζομένους, αλλά στις ίδιες τις επιχειρήσεις. Η εγκατάσταση μιας εφαρμογής Τεχνητής Νοημοσύνης είναι σχετικά εύκολη. Πολύ πιο δύσκολες είναι η αναδιοργάνωση της παραγωγής, η αλλαγή των διαδικασιών, η επανεκπαίδευση του προσωπικού και η ενσωμάτωση της AI στη λήψη αποφάσεων. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η χαμηλή εταιρική υιοθέτηση περιορίζει σημαντικά τα οφέλη που θα μπορούσε να αποκομίσει η ελληνική οικονομία από την τεχνολογία.
ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Η πρωτογενής έρευνα σε περίπου 800 εργαζομένους καταγράφει για πρώτη φορά ποιοι χρησιμοποιούν συστηματικά εργαλεία όπως το ChatGPT, το Microsoft Copilot ή άλλες εφαρμογές παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η πιθανότητα χρήσης της AI αυξάνεται θεαματικά όσο αυξάνεται το μορφωτικό επίπεδο. Στην Ελλάδα η κατοχή πανεπιστημιακού τίτλου αυξάνει την πιθανότητα χρήσης εφαρμογών παραγωγικής AI κατά 30,7 ποσοστιαίες μονάδες, όταν ο αντίστοιχος μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ενωση είναι 23,6 ποσοστιαίες μονάδες. Αντίστοιχα, η απασχόληση στον κλάδο των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών αυξάνει ακόμα περισσότερο την πιθανότητα καθημερινής χρήσης εργαλείων AI. Αντίθετα, η χρήση είναι χαμηλή σε όσους ασκούν χειρωνακτικά επαγγέλματα.
Ο μετασχηματισμός γνωσιακών επαγγελμάτων και ποιες δεξιότητες αναζητούν οι εργοδότες
Ακόμα ένα στερεότυπο που καταρρίπτει η έρευνα είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη επιδρά κυρίως στα επαγγέλματα χαμηλής ειδίκευσης. Στην πραγματικότητα συμβαίνει σχεδόν το αντίθετο. Οι πρώτες επιδράσεις εντοπίζονται κυρίως στα επαγγέλματα που βασίζονται στην επεξεργασία πληροφορίας, όπως λογιστές, οικονομικοί αναλυτές, σύμβουλοι επιχειρήσεων, νομικοί, μηχανικοί, επαγγελματίες πληροφορικής, ερευνητές, εκπαιδευτικοί και στελέχη διοίκησης.
Ολοι αυτοί χρησιμοποιούν ήδη εφαρμογές παραγωγικής AI για τη συγγραφή κειμένων, τη δημιουργία παρουσιάσεων, την ανάλυση δεδομένων, τον προγραμματισμό, την παραγωγή αναφορών και την αναζήτηση πληροφοριών. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι θέσεις αυτές εξαφανίζονται, αλλά ότι αλλάζει ραγδαία το περιεχόμενο της εργασίας τους. Η αξία μεταφέρεται πλέον από τις επαναλαμβανόμενες γνωσιακές εργασίες προς την κριτική σκέψη, τη δημιουργικότητα, τη λήψη αποφάσεων και την ικανότητα αξιοποίησης των εργαλείων AI.
ΟΙ ΑΓΓΕΛΙΕΣ
Επιπλέον η ανάλυση περισσότερων από 34.000 ηλεκτρονικών αγγελιών εργασίας αποκαλύπτει μια δεύτερη σημαντική αλλαγή. Οι εργοδότες δεν περιορίζουν, ακόμη τουλάχιστον, τη ζήτηση προσωπικού. Αλλάζουν όμως τις δεξιότητες που ζητούν. Οι αγγελίες δίνουν πλέον μεγαλύτερη έμφαση:
– στις ψηφιακές δεξιότητες
– στη χρήση εργαλείων AI
– στην ανάλυση δεδομένων
– στην επίλυση σύνθετων προβλημάτων
Η αγορά εργασίας φαίνεται να μετακινείται σταδιακά από την απλή εκτέλεση καθηκόντων προς τη διαχείριση γνώσης. Αυτό εξηγεί, με τη σειρά του, γιατί η επίδραση της AI εμφανίζεται σήμερα περισσότερο στους μισθούς παρά στον αριθμό των θέσεων εργασίας.
ΤΡΟΠΟΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗΣ
Ακόμα ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η AI αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο αποτιμάται η εργασία. Ενώ μέχρι σήμερα η αγορά αντάμειβε κυρίως το επάγγελμα, στο νέο περιβάλλον φαίνεται ότι θα ανταμείβονται όλο και περισσότερο οι δεξιότητες.
Δύο εργαζόμενοι με τον ίδιο επαγγελματικό τίτλο μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική παραγωγικότητα, ανάλογα με το εάν γνωρίζουν να αξιοποιούν εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.
Για τον λόγο αυτό οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η έμφαση πρέπει πλέον να μετατοπιστεί από τη διδασκαλία στατικών γνώσεων προς την ανάπτυξη δεξιοτήτων, όπως:
– κριτική σκέψη
– ανάλυση δεδομένων
– δημιουργική επίλυση προβλημάτων
– συνεργασία ανθρώπου και AI
– ψηφιακός εγγραμματισμός
– διαχείριση σύνθετων πληροφοριών
Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο η Τεχνητή Νοημοσύνη αναλαμβάνει τις τυποποιημένες γνωσιακές εργασίες τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτούν οι δεξιότητες που δύσκολα αυτοματοποιούνται.
Αλμα παραγωγικότητας έως και 5,9% υπόσχεται η τεχνολογία
Οι ερευνητές επιχειρούν για πρώτη φορά να ποσοτικοποιήσουν το πιθανό όφελος από την ευρεία αξιοποίηση της AI στην παραγωγή. Με τα σημερινά επίπεδα υιοθέτησης, η Τεχνητή Νοημοσύνη εκτιμάται ότι μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας κατά 1,2% έως 1,8%.
Εάν όμως οι ελληνικές επιχειρήσεις υιοθετούσαν την τεχνολογία με ρυθμούς αντίστοιχους των πιο προηγμένων ευρωπαϊκών οικονομιών, όπως οι σκανδιναβικές χώρες, το δυνητικό όφελος θα μπορούσε να φτάσει μεταξύ 3,5% και 5,9%. Πρόκειται για μια αύξηση που, σε μακροοικονομικούς όρους, αντιστοιχεί σε σημαντική ενίσχυση του δυνητικού ΑΕΠ και της ανταγωνιστικότητας της χώρας.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει ένα από τα χαμηλότερα επίπεδα παραγωγικότητας στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, όμως, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης. Σε οικονομίες όπου οι παραγωγικές διαδικασίες παραμένουν έντονα κατακερματισμένες, με μικρές επιχειρήσεις και περιορισμένο ψηφιακό μετασχηματισμό, κάθε τεχνολογία που μειώνει το διοικητικό κόστος επιταχύνει τη λήψη αποφάσεων και αυτοματοποιεί επαναλαμβανόμενες εργασίες δημιουργεί μεγάλο όφελος.
Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η AI μπορεί να ενισχύσει ιδιαίτερα:
– τη μεταποίηση
– τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες
– τις επαγγελματικές υπηρεσίες
– τον τουρισμό
– το λιανικό εμπόριο
– την εφοδιαστική αλυσίδα
– τη Δημόσια Διοίκηση, όπου η αυτοματοποίηση διοικητικών διαδικασιών μπορεί να περιορίσει σημαντικά τη γραφειοκρατία.
Οι προκλήσεις για τους επιχειρηματίες και την Πολιτεία
Η μελέτη επισημαίνει ότι η ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων δεν θα εξαρτηθεί μόνο από το αν θα αποκτήσουν εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης. Θα εξαρτηθεί κυρίως από το αν θα μπορέσουν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο οργανώνουν την εργασία.
Οι επιχειρήσεις που θα επενδύσουν στην εκπαίδευση των εργαζομένων, στον επανασχεδιασμό των διαδικασιών και στη συνεργασία ανθρώπου και AI είναι πιθανό να αποκτήσουν σημαντικό πλεονέκτημα τα επόμενα χρόνια. Αντίθετα, όσες περιοριστούν σε αποσπασματικές εφαρμογές χωρίς οργανωτική προσαρμογή δύσκολα θα αξιοποιήσουν το πραγματικό δυναμικό της τεχνολογίας.
Ωστόσο, προκλήσεις υπάρχουν και για τις δημόσιες πολιτικές. Η ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων παραμένει αναγκαία, όμως δεν αρκεί. Η Πολιτεία καλείται να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε περισσότερες επιχειρήσεις -ιδίως μικρομεσαίες- να αποκτήσουν πρόσβαση σε τεχνολογίες AI, να επενδύσουν στον ψηφιακό μετασχηματισμό και να αξιοποιήσουν προγράμματα κατάρτισης. Παράλληλα, απαιτείται ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο για την ασφαλή και υπεύθυνη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στους χώρους εργασίας, με έμφαση στη διαφάνεια, στην προστασία των προσωπικών δεδομένων και την αποφυγή διακρίσεων στις διαδικασίες αξιολόγησης ή πρόσληψης.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (24 ΙΟΥΛΙΟΥ 2026)
Διαβάστε ακόμα: Φοιτητική στέγη: Αγώνας δρόμου για σπίτι – Οι συμβουλές των ειδικών και η πραγματική εικόνα των ενοικίων
