Κάθε χρόνο στις 27 Ιουνίου, με απόφαση της γενικής σνέλευσης του ΟΗΕ, γιορτάζεται η Διεθνής Ημέρα Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων, με στόχο να αναδείξει τον ρόλο των ΜμΕ στον παγκόσμιο πλούτο και στην απασχόληση. Στην Ελλάδα η σημασία τους είναι ακόμα μεγαλύτερη. Οι μικρομεσαίες αποτελούν σχεδόν το σύνολο των επιχειρήσεων, στηρίζουν πάνω από το 80% της απασχόλησης και δημιουργούν σημαντικό μέρος του εισοδήματος της χώρας. Μια ματιά στα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία αποκαλύπτει τόσο τα δυνατά σημεία όσο και τις δομικές αδυναμίες της «ραχοκοκαλιάς της οικονομίας».
Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛ.ΣΤΑΤ.) καταγράφει στην ετήσια «Επιχειρηματική δημογραφία 2023» ότι δραστηριοποιούνται 932.549 επιχειρήσεις στους τομείς της μεταποίησης, των κατασκευών, του εμπορίου και των υπηρεσιών, απασχολώντας 3,49 εκατ. άτομα. Ο αριθμός αυτός περιλαμβάνει από ατομικές επιχειρήσεις μέχρι εταιρικά σχήματα. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 2023 ιδρύθηκαν 78.754 νέες επιχειρήσεις και διεγράφησαν 31.628, δείχνοντας ότι, παρά τις προκλήσεις, υπάρχει συνεχής ανανέωση. Ενδεικτικό της μικρής κλίμακας είναι πως περίπου 697.484 επιχειρήσεις λειτουργούν ως ατομικές και 574.264 δεν απασχολούν κανέναν εργαζόμενο. Στις νεοσύστατες επιχειρήσεις σχεδόν οκτώ στις δέκα δεν έχουν προσωπικό.
Διαβάστε ακόμα: «Έξυπνα» εργαλεία ΤΝ με υπογραφή… ελληνική
Η δομή αυτή επηρεάζει και την παραγωγική λειτουργία. Οι «ανεξάρτητες» επιχειρήσεις, δηλαδή όσες δεν ανήκουν σε επιχειρηματικούς ομίλους, δημιουργούν περίπου το 56% του συνολικού τζίρου και το αντίστοιχο ποσοστό της προστιθέμενης αξίας, απασχολώντας πάνω από το 84% του προσωπικού της χώρας. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι η μεγάλη μάζα μικρών επιχειρήσεων προσφέρει δουλειές, αλλά έχει χαμηλό μερίδιο σε τζίρο και αξία.
Υπολογίζεται ότι οι ΜμΕ αποτελούν το 99,9% των ελληνικών επιχειρήσεων και δημιουργούν πάνω από το 19% του ΑΕΠ. Οι πολύ μικρές επιχειρήσεις (με προσωπικό κάτω των δέκα ατόμων) αποτελούν το 96,9% όλων των επιχειρήσεων, ενώ οι «μικρές» (10-49 άτομα) και «μεσαίες» (50-249 άτομα) αντιστοιχούν συνολικά σε λιγότερο από το 3%. Παρά τη συντριπτική τους παρουσία, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις συνεισφέρουν μόλις 9,3% του ΑΕΠ (το υπόλοιπο 10% προέρχεται από τις μικρές και μεσαίες).
Παραγωγικότητα και επενδυτικά κενά
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα εμφανίζουν σημαντικό παραγωγικό έλλειμμα σε σχέση με τις μεγάλες εταιρείες. Η έκθεση του ΟΟΣΑ «Economic Survey Greece 2024» αναφέρει ότι οι μικροεπιχειρήσεις απασχολούν περίπου το 47% της επιχειρηματικής απασχόλησης, αλλά η χαμηλή επένδυση και οι περιορισμένες διοικητικές δεξιότητες κρατούν την παραγωγικότητα σε χαμηλά επίπεδα. Σε όλες τις ΜμΕ (μέχρι 249 εργαζόμενοι) απασχολείται περίπου το 83% της ελληνικής εργασίας. Η μελέτη καταδεικνύει ότι η παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο στις μεσαίες επιχειρήσεις είναι σχεδόν τριπλάσια από εκείνη των πολύ μικρών (η προστιθέμενη αξία ανά εργαζόμενο αγγίζει τα 39.000 ευρώ στις μεσαίες επιχειρήσεις, ενώ στις πολύ μικρές περιορίζεται στα 14.000 ευρώ). Το χάσμα αυτό εξηγεί τους λόγους για τους οποίους, παρά την πληθώρα επιχειρήσεων, η συνολική συμβολή τους στο ΑΕΠ παραμένει περιορισμένη.
Χρηματοδότηση
Ενας βασικός παράγοντας που εμποδίζει τις ΜμΕ να αναπτυχθούν είναι η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Παρότι τα επιτόκια δανεισμού μειώθηκαν στη διάρκεια της πανδημίας, το 2024 οι τράπεζες στην Ελλάδα διατήρησαν σχετικά αυστηρή πιστοληπτική πολιτική απέναντι στις μικρές επιχειρήσεις. Ειδικά οι ατομικές και οικογενειακές επιχειρήσεις, που αποτελούν την πλειονότητα, δεν διαθέτουν ενέχυρα ή ταμειακές ροές ώστε να καλύψουν τραπεζικές απαιτήσεις.
Επίσης, η πρόσβαση παρέμεινε για τις ΜμΕ άνιση στα προγράμματα του ΕΣΠΑ και στα χαμηλότοκα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης. Η έκθεση του ΟΟΣΑ τονίζει χαρακτηριστικά ότι «η απόκλιση παραγωγικότητας μεταξύ μικρών και μεγάλων εταιρειών είναι μεγάλη» και ζητεί πολιτικές που θα διευκολύνουν επενδύσεις σε τεχνολογία, έρευνα και κατάρτιση. Αλλωστε, η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση απαιτούν κεφάλαια τα οποία πολλές μικροεπιχειρήσεις δεν μπορούν να εξασφαλίσουν χωρίς δημόσια υποστήριξη.
Διοικητικά βάρη
Οι ΜμΕ αντιμετωπίζουν, επίσης, έντονη γραφειοκρατία. Οι ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων συχνά λειτουργούν ως «όλα σε ένα». Διαχειρίζονται εμπορικές, φορολογικές και εργατικές υποχρεώσεις χωρίς εξειδικευμένο προσωπικό. Την ίδια στιγμή η πολυνομία, οι συχνές αλλαγές στο φορολογικό και ασφαλιστικό σύστημα και οι αργές διαδικασίες αδειοδότησης αποθαρρύνουν επενδύσεις.
Ακόμα ένα εμπόδιο είναι το ψηφιακό χάσμα. Μεγάλο μέρος των πολύ μικρών επιχειρήσεων λειτουργεί ακόμα χωρίς ψηφιακά συστήματα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι η Ελλάδα έχει θετική πορεία στους δείκτες της ΜμΕ σε σχέση με το 2023-2024, όμως η υιοθέτηση ψηφιακών εργαλείων και η πρόσβαση σε υψηλής ποιότητας συνδέσεις εξακολουθούν να υστερούν σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Πώς μπορούν να ενισχυθούν
– Με διευκόλυνση χρηματοδότησης: Επέκταση εγγυοδοτικών προγραμμάτων, μειώσεις επιτοκίων και αξιοποίηση των κοινοτικών δράσεων με έμφαση στις μικρότερες επιχειρήσεις.
– Με μείωση γραφειοκρατίας: Απλοποίηση αδειοδοτήσεων, σταθερό φορολογικό πλαίσιο και ψηφιοποίηση των δημόσιων υπηρεσιών.
– Με επενδύσεις σε δεξιότητες: Προγράμματα κατάρτισης για ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες, ιδιαίτερα για μικροεπιχειρηματίες.
– Με συνεργατικά σχήματα: Προώθηση συνεργασιών (clusters, δίκτυα) ώστε μικρές επιχειρήσεις να μοιράζονται υποδομές, τεχνογνωσία και πρόσβαση σε αγορές.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (26 ΙΟΥΝΙΟΥ 2026)
Διαβάστε ακόμα: Έκτακτη ενίσχυση 150 ευρώ ανά παιδί: Ποιοι είναι οι δικαιούχοι και πότε καταβάλλεται (Βίντεο)
