Τα εφιαλτικά σενάρια για τους επόμενους μήνες, με περιορισμένες επιλογές, και το δεδομένο «όχι» των θεσμών της Ε.Ε. για ρήτρα διαφυγής
Οσο η αγωνία παρατείνεται και η αβεβαιότητα μεγαλώνει σε παγκόσμια κλίμακα, προκαλώντας αλυσιδωτούς τριγμούς, αποκαλύπτονται οι ευαλωτότητες, ειδικά σε οικονομίες όπως η ελληνική. Τα μέτωπα που απλά είχαν καλυφθεί (επιδερμικά και επικοινωνιακά) γίνονται πλέον παγίδα στις συνθήκες πρωτόγνωρης κρίσης -άγνωστης διάρκειας και εύρους- που αντιμετωπίζει η παγκόσμια κοινότητα.
Η έλλειψη θωράκισης της χώρας μεταφέρεται όλο και πιο ηχηρά από αναλυτές, θεσμούς και οίκους. Αποτιμώνται οι πιέσεις στην πραγματική οικονομία και υπολογίζεται το πλήγμα αλλά και οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν. Υψηλό δημόσιο και ιδιωτικό χρέος, μεγάλο έλλειμμα ανταγωνιστικότητας, αδύναμο εξωτερικό ισοζύγιο και χαμηλό επενδυτικό ενδιαφέρον είναι οι μεγάλες ανοιχτές πληγές που αρχίζουν και πάλι να ματώνουν.
Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης ετοιμάζεται για μία πρώτη (τυπική) αναθεώρηση των προβλέψεων για το ΑΕΠ (προς το 2% φέτος) και του πληθωρισμού (σε πάνω από 3%). Ωστόσο, καταστρώνει ατύπως σενάρια για πολύ πιο έντονους κλυδωνισμούς και υπόσχεται μεταρρυθμίσεις που θα θωρακίσουν τη χώρα οικονομικά και… πολιτειακά.
Επίσης, στην κυβέρνηση μετρούν τα δεδομένα για τη λήψη του επόμενου πακέτου μέτρων στήριξης μετά το Πάσχα, υπό την πίεση της ακρίβειας αλλά και των πολιτικών τριγμών. Ωστόσο, παραμένει δεδομένο το «όχι» των θεσμών της Ε.Ε. για ρήτρα διαφυγής. Αυτό όμως οδηγεί με τη σειρά του σε ανάγκη για λελογισμένες κινήσεις μέσα από δύο διεξόδους. Η πρώτη είναι το υπερπλεόνασμα του 2025 (ακόμα και πάνω από 4,5% του ΑΕΠ), που σε έναν μικρό βαθμό μπορεί να επιτραπεί να διατεθεί με βάση το Δημοσιονομικό Πλαίσιο της Ε.Ε.
Ερχονται φόροι
Η δεύτερη διέξοδος είναι ενδεχομένως πιο ευρεία αλλά δεν είναι αναίμακτη. Οι θεσμοί (ΔΝΤ, Ε.Ε.) αλλά και η ΤτΕ συστήνουν παρέμβαση στο πεδίο των φόρων που θα δώσει το περιθώριο για επιπλέον δαπάνες (κάτι τέτοιο επιτρέπεται από την Ε.Ε.). Οι φόροι θα είναι στο πρότυπο της φορολογίας παιχτών τυχερών παιγνίων.
Στην κλίνη του «Προκρούστη» δεν είναι μόνο η γνωστή συνταγή από το παρελθόν περί έκτακτης φορολόγησης υπερκερδών, αλλά και ενός φόρου στο τραπεζικό σύστημα ή σε είδη πολυτελείας, όπως τα καπνικά. Τίθεται επί τάπητος η επαναξιολόγηση όλων των φορολογικών δαπανών και εξαιρέσεων, ακόμα και αυτών που συνδέονται με επενδύσεις…
Κατάργηση φοροαπαλλαγών του Αναπτυξιακού
Είναι χαρακτηριστικό πως το ΔΝΤ αλλά και η ΤτΕ στην έκθεση του διοικητή ζητούν τη συστηματική επαναξιολόγηση και τον εξορθολογισμό των υφιστάμενων φοροαπαλλαγών που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της δημοσιονομικής πολιτικής. Η ΤτΕ κάνει λόγο για σειρά αποσπασματικών ρυθμίσεων, ορισμένες από τις οποίες εμφανίζουν περιορισμένο αναπτυξιακό αποτύπωμα ή συνοδεύονται από σύνθετες και διοικητικά επιβαρυντικές διαδικασίες εφαρμογής. Εξηγεί πως η συστηματική αξιολόγηση των φοροαπαλλαγών, με βάση σαφή αναπτυξιακά και κοινωνικά κριτήρια, θα μπορούσε να οδηγήσει στον περιορισμό ή την κατάργηση παρωχημένων κινήτρων με χαμηλή προστιθέμενη αξία.
Στο στόχαστρο μπαίνουν ακόμα και κίνητρα του αναπτυξιακού νόμου. Ζητείται να αξιολογηθούν εκ νέου και να καταργηθούν αν δεν αποδίδουν φοροαπαλλαγές που προβλέπονται στον αναπτυξιακό νόμο ως κίνητρα για επενδύσεις και «οι οποίες αφενός χαρακτηρίζονται από ετερογένεια και αφετέρου συνδέονται με σύνθετες και χρονοβόρες διαδικασίες ένταξης/ελέγχων, η εφαρμογή των οποίων καθίσταται πολύπλοκη και διοικητικά κοστοβόρα για τις επιχειρήσεις». Ενας τέτοιος εξορθολογισμός του σημερινού συστήματος φοροαπαλλαγών, σε όρους προστιθέμενης αξίας, με βάση αμιγώς αναπτυξιακά κριτήρια και σε όρους κοινωνικής ωφέλειας, θα καταστήσει δυνατή την ανακατανομή των πόρων μέσω της κατάργησης παρωχημένων κινήτρων με περιορισμένο αναπτυξιακό αποτύπωμα, απελευθερώνοντας πόρους για τη χρηματοδότηση νέων στρατηγικών προτεραιοτήτων και τομέων πολιτικής της χώρας με υψηλό αναπτυξιακό πολλαπλασιαστή, αναφέρει η ΤτΕ.
Και μπορεί οι θεσμοί να ζητούν η εξοικονόμηση να οδεύσει προς «παρεμβάσεις με υψηλότερο αναπτυξιακό πολλαπλασιαστή που θα ενίσχυε την αποτελεσματικότητα της δημοσιονομικής πολιτικής, στηρίζοντας παράλληλα τις στρατηγικές προτεραιότητες της οικονομίας και τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή δυναμική», αλλά η συγκυρία αυξάνει τις ανάγκες για μέτρα στήριξης και για μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες. Επιπλέον κρούεται ο κώδωνας για το μέγεθος της παραοικονομίας στην Ελλάδα, που παραμένει σημαντικό συγκριτικά με άλλες χώρες και με τον μέσο όρο της Ε.Ε. και πλέον επικεντρώνεται σε κλάδους με αυξημένη συμμετοχή ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων, όπου οι συναλλαγές κατά μεγάλο μέρος γίνονται με μετρητά και οι δυνατότητες φορολογικού ελέγχου είναι συγκριτικά περιορισμένες.
Οι ανατιμήσεις «στραγγαλίζουν» την αγορά και το εισόδημα συρρικνώνεται
Η ελληνική οικονομία μπήκε στον πόλεμο με ανοιχτά μέτωπα όχι μόνο στο πεδίο των ανατιμήσεων, που σταθερά τρέχουν πολύ πιο υψηλά από τον μέσο όρο της Ε.Ε., αλλά και σε άλλους δείκτες ανταγωνιστικότητας. Κατεγράφη επιδείνωση της ανταγωνιστικότητας τιμών λόγω της ανατίμησης του ευρώ και η διάσωση ήρθε μόνο από την ανταγωνιστικότητα σε όρους μοναδιαίου κόστους εργασίας που βελτιώθηκε γιατί ήταν συγκρατημένη η άνοδος των αποδοχών έναντι των εταίρων της χώρας, κάτι που όμως χτυπά στο διαθέσιμο εισόδημα και στην εσωτερική κατανάλωση.
Σε όρους διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας, η κατάταξη της Ελλάδας στους σύνθετους διεθνείς δείκτες παρέμεινε σχετικά χαμηλή. Σύμφωνα με τον παγκόσμιο δείκτη ανταγωνιστικότητας, που καταρτίζει το IMD, η κατάταξη της Ελλάδος υποχώρησε κατά τρεις θέσεις, με μεγάλα μέτωπα την αύξηση της ανθεκτικότητας της οικονομίας, τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του συστήματος απονομής της Δικαιοσύνης, τη μείωση του ενεργειακού κόστους και του διοικητικού φόρτου για τις επιχειρήσεις.
Στην έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας για την επιχειρηματικότητα Business Ready 2025 «αγκάθια» καταγράφονται στην ταχύτητα των πτωχευτικών διαδικασιών, στη φορολογία και την τοποθεσία συνδεσιμότητα των επιχειρήσεων, στην υποβολή προσφορών, αλλά και στον χρόνο απόκτησης περιβαλλοντικής άδειας, ανάθεσης δημόσιων συμβάσεων, μεταβίβασης ακινήτων και απόκτησης άδειας κατασκευαστικών εργασιών.
Πιέσεις στην ανταγωνιστικότητα προκαλούν και τα επιχειρηματικά κέρδη που διευρύνθηκαν ξανά το 2025. «Οι επίμονες πληθωριστικές πιέσεις συνέβαλαν στην αύξηση των τιμών των παραγόμενων προϊόντων, ιδίως στους κλάδους των υπηρεσιών που χαρακτηρίζονται από σχετικά χαμηλό βαθμό ανταγωνισμού, βελτιώνοντας την κερδοφορία» αναφέρει η ΤτΕ.
Η ΤτΕ εκτιμά πως πιέσεις θα δεχθεί και το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών: η άνοδος των διεθνών τιμών της ενέργειας εκτιμάται ότι θα επιδεινώσει το ισοζύγιο καυσίμων, αλλά και ο πληθωρισμός θα οδηγήσει σε αύξηση των σχετικών τιμών των εγχώριων προϊόντων και σε ενίσχυση της αξίας των εισαγωγών συνολικά, περιορίζοντας την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών και διευρύνοντας το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου.
Η κρίση συμπιέζει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και επιβαρύνει το κόστος παραγωγής, περιορίζοντας την κατανάλωση και τις επενδύσεις. Η αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα και ο περιορισμός των παγκόσμιων διασυνοριακών συγχωνεύσεων και εξαγορών θα επηρεάσουν τις άμεσες επενδύσεις στην Ελλάδα.
Καμπανάκια από ΔΝΤ και ΙΟΒΕ για τα «κόκκινα» δάνεια
Τα καμπανάκια ήχησαν τις προηγούμενες ημέρες από το ΔΝΤ, το ΙΟΒΕ αλλά και από το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής. Οι επιχειρήσεις, ιδίως οι μικρομεσαίες, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εντονότερες χρηματοδοτικές δυσχέρειες σε σύγκριση με τις αντίστοιχες επιχειρήσεις των λοιπών χωρών της περιφέρειας της Ευρωζώνης. Αλλά και το ΔΝΤ κάνει λόγο για σχεδόν 3 εκατ. μη εξυπηρετούμενα δάνεια, τα οποία επηρεάζουν 2,4 εκατ. Ελληνες, υπερφορτώνοντας το τραπεζικό σύστημα. Το ΙΟΒΕ καταγράφει το ιδιωτικό χρέος σε 407,7 δισ. ευρώ το 2025 (από 392,8 δισ. ευρώ το 2025), εκ των οποίων τα 235,6 δισ. ευρώ είναι υποχρεώσεις σε καθυστέρηση. Προτίθενται στο υπέρογκο δημόσιο χρέος που μπορεί να συνεχίζει να μειώνεται από τα υπερπλεονάσματα, αλλά και από την… ακρίβεια: ο παρονομαστής του σχετικού δείκτη είναι το ονομαστικό ΑΕΠ και ευνοείται λόγω των νέων ράλι στις τιμές. Και βέβαια περιορίζονται ακόμα πιο πολύ οι δυνατότητες «ευελιξίας» για παροχές…
Αγώνας δρόμου για απορρόφηση 11,3 δισ. ευρώ μέσα στο 2026
Η κρίση, που φέρνει άνοδο του κόστους παραγωγής και των τιμών πρώτων υλών και ενεργειακών αγαθών, είναι ακόμα ένα «αγκάθι» στο πεδίο του Ταμείου Ανάκαμψης. Πρέπει να λήξει έως τον Αύγουστο του 2026 και πλέον οι προκλήσεις μεγαλώνουν, ειδικά αν προσμετρηθεί και το πολιτικό περιβάλλον.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο πως μπορεί να χαθούν πολύ κρίσιμα κονδύλια που θα μπορούσαν να στηρίξουν την ελληνική οικονομία και αγορά. Τα ημιτελή έργα θα μπορούσαν να μετατραπούν σε δημοσιονομική βόμβα. Και αυτό γιατί «η μη είσπραξη των σχετικών ευρωπαϊκών πόρων για την ολοκλήρωση των συμβασιοποιημένων έργων στο σκέλος των επιχορηγήσεων ενδέχεται να οδηγήσει στην ένταξή τους στο εθνικό Πρόγραμμα Δημόσιων Επενδύσεων και στην ανάγκη χρηματοδότησής τους από εθνικούς πόρους, γεγονός που θα έχει επίπτωση στα δημοσιονομικά μεγέθη» αναφέρει η ΤτΕ.
Η πλήρης απορρόφηση των σχετικών πόρων προϋποθέτει την είσπραξη μέσα στο 2026 ποσού ύψους 11,3 δισ. ευρώ (εκ των οποίων 5,3 δισ. ευρώ για επιχορηγήσεις και 6 δισ. ευρώ για δάνεια) με την επιτυχημένη εκπλήρωση 164 στόχων και οροσήμων, γεγονός που κρίνεται από την ΤτΕ ως εξαιρετικά φιλόδοξο.
Τι δείχνουν τα στοιχεία: Μέχρι το τέλος του 2025 η Ελλάδα είχε εισπράξει το 65% των συνολικών διαθέσιμων κονδυλίων (23,4 δισ. ευρώ), έχοντας ολοκληρώσει το 46% των συμφωνημένων στόχων και οροσήμων. Στο δανειακό σκέλος, παρατηρήθηκε επιβράδυνση στον ρυθμό αύξησης των συμβασιοποιήσεων των δανείων και οι εκταμιεύσεις προς τις επιχειρήσεις αντιστοιχούσαν στο 46% των συνολικών πόρων που είχαν εισπραχθεί. Στο σκέλος των επιχορηγήσεων, οι πληρωμές προς τους τελικούς δικαιούχους εκτιμάται ότι ανήλθαν στο 76% των συνολικών εισπράξεων επιχορηγήσεων έως το τέλος του 2025.
Στο δανειακό σκέλος, ο προϋπολογισμός των συμβασιοποιημένων δανείων παρακολουθείται ως προαπαιτούμενος στόχος κατά την υποβολή αιτημάτων είσπραξης του δανειακού σκέλους του μηχανισμού. Συγκεκριμένα, έως το τέλος του Φεβρουαρίου 2026 έχουν συμβασιοποιηθεί έργα προϋπολογισμού 9,5 δισ. ευρώ (ή 86% των συνολικών εισπράξεων δανείων).
Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με το αναθεωρημένο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δάνεια ύψους 13,3 δισ. ευρώ έπρεπε να είχαν συμβασιοποιηθεί ως προαπαιτούμενο για την κατάθεση όλων των αιτημάτων χρηματοδότησης από το δανειακό σκέλος. Ωστόσο, καθώς, κατόπιν συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ορίστηκε η 29η Μαΐου 2026 ως καταληκτική ημερομηνία σύναψης δανειακών συμβάσεων, ο στόχος αυτός κρίνεται από την ΤτΕ εξαιρετικά φιλόδοξος, δεδομένου του μέχρι τώρα ρυθμού υπογραφής συμβάσεων. Οσον αφορά τις εκταμιεύσεις προς τις επιχειρήσεις, αυτές αναμένεται να πραγματοποιούνται έως το 2029, καθώς τα δάνεια εκταμιεύονται τμηματικά με βάση την πορεία υλοποίησης των έργων. Εως το τέλος του Φεβρουαρίου 2026 οι εκταμιεύσεις προς τις επιχειρήσεις ανέρχονταν σε 5,6 δισ. ευρώ.
Στο σκέλος των επιχορηγήσεων, μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2025 είχε καταβληθεί ποσό ύψους 7,3 δισ. ευρώ (ή 61% των εισπράξεων επιχορηγήσεων) στους τελικούς δικαιούχους, ενώ μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026 επιπλέον 6,6 δισ. ευρώ μεταβιβάστηκαν από τον Κρατικό Προϋπολογισμό προς τους φορείς εντός και εκτός της γενικής κυβέρνησης.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 10/4/2026)
