Επιμένουν σε δημοσιονομική «πειθαρχεία» οι Βρυξέλλες, δίνοντας «ευελιξίες» για περισσότερες κρατικές ενισχύσεις μόνο στις επιχειρήσεις κρατών που έχουν τα χρήματα να πληρώσουν
Τα χειρότερα σενάρια για τον πόλεμο διαφαίνονται, ανατρέποντας κάθε προγραμματισμό. Διαμορφώνουν μαζί με το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης και τις ανοιχτές πληγές που παραμένουν σε επίπεδο μεταρρυθμίσεων ένα σκηνικό ασφυξίας στην αγορά και στην κοινωνία. Τα μηνύματα από την αγορά επιβεβαιώνονται πλέον και από επίσημα στοιχεία. Την ίδια ώρα οι Βρυξέλλες επιμένουν σε δημοσιονομική «πειθαρχεία», δίνοντας μόνο «ευελιξίες» για περισσότερες κρατικές ενισχύσεις στις επιχειρήσεις κρατών που έχουν τα χρήματα να πληρώσουν. Η Ελλάδα δεν έχει…
Είναι χαρακτηριστικό των ανατροπών πως εστάλη στις Βρυξέλλες την προηγούμενη εβδομάδα ο νέος μεσοπρόθεσμος Προϋπολογισμός, με επικαιροποίηση των στοιχείων για το 2026, απλώς για να καλυφθεί η σχετική υποχρέωση. Το κείμενο είναι ήδη παρωχημένο: βασίζεται σε τιμή πετρελαίου στα 89 δολ. το βαρέλι, όταν η αξία του έφτασε έως και τα 115 δολ. Επίσης, βλέπει πληθωρισμό στο 3% φέτος, ενώ ήδη φτάνει προς το 5%, με τις πιθανότητες νέων αλμάτων πολύ υψηλές.
Το μόνο που ακόμη μπορεί να «σταθεί» αλλά χωρίς ορατότητα για το μέλλον είναι η πρόβλεψη για ανάπτυξη περί το 2%. Εχει επίκεντρο την ομαλή εκτέλεση του Ταμείου Ανάκαμψης, το οποίο όμως καθώς λήγει τον Αύγουστο αφαιρεί και το δίχτυ προστασίας που παρείχε όλα αυτά τα χρόνια. Είναι χαρακτηριστικό πως ο νέος Προϋπολογισμός δεν περιέχει γραπτά καμία εκτίμηση για το 2027. Στις προφορικές περιγραφές των στελεχών του οικονομικού επιτελείου γίνεται λόγος για ανάπτυξη 2% λόγω των νέων κλιματικών ταμείων (που θα ενισχύσουν στα 7 δισ. ευρώ το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων). Μόνο που στην πράξη μιλάμε για μια απότομη προσγείωση από τα 16,7 δισ. ευρώ που φέτος μπορούν να μοιραστούν στην αγορά ακριβώς λόγω του τέλους χρόνου σε ένα ποσό που δεν θα φτάνει καν στο μισό…
Τα νέα μέτρα στήριξης
Αναφορικά με τα μέτρα στήριξης που μπορούν να τεθούν σε εφαρμογή με τον δημοσιονομικό χώρο που απομένει, είναι μόνο 200 εκατ. ευρώ φέτος. Μέρος τους θα ροκανιστεί άμεσα με αναγκαστική παράταση και για τον Ιούνιο στην επιδότηση του diesel, ενώ πιθανή είναι μία ανάλογη κίνηση στο fuel pass. H στήριξη της ενεργοβόρας βιομηχανίας, που ζητείται όλο και πιο επιτακτικά (και είναι εφικτή πλέον με βάση τους κανόνες ανταγωνισμού λόγω της ελαστικοποίησης που ενεργοποιήθηκε στις κρατικές ενισχύσεις), απαιτεί ενδεχομένως την ύπαρξη αντίμετρων, με τη φορολόγηση υπερεσόδων και άλλων κλάδων.
Για το 2027 μένει 1 επιπλέον δισ. ευρώ που πρέπει να καλύψει και τις προεκλογικές ανάγκες. Με επόμενο σταθμό τη ΔΕΘ και τα σενάρια περί πρόωρης προσφυγής στην κάλπη να αναζωπυρώνονται. Πιο μεγάλο περιθώριο θα υπάρξει, όπως εξηγούν στις Βρυξέλλες και τη Φραγκφούρτη, αν τα πράγματα γίνουν ακόμα πιο άσχημα. Αν το σενάριο για εξάντληση αποθεματικών γίνει πραγματικότητα, αν η κρίση αποκτήσει σοβαρό χαρακτήρα, έτσι θα επανεξεταστεί το θέμα «ρήτρα διαφυγής».
Και στη σύνοδο του Eurogroup, την προηγούμενη εβδομάδα, η δημοσιονομική σταθερότητα επαναεπιβεβαιώθηκε. Μάλιστα, ζητήθηκε και δόθηκε συνδρομή από το ΔΝΤ για να γίνουν τα μέτρα ακόμα πιο στοχευμένα, με πρόφαση πως τα οριζόντια μέτρα στηρίζουν πιο πολύ τους πλούσιους και αυξάνουν τις ανισότητες.
Η κυβέρνηση αναγκάζεται να αποστασιοποιηθεί από τη στάση που κράτησε το 2022 και να περιμένει κράτη όπως η Ιταλία -που πιέζουν για αλλαγή στάσης- να αποκτήσουν πιο μεγάλη ισχύ. Ωστόσο, η ΕΚΤ προειδοποιεί πως πάμε προς το «κακό» σενάριο και αφήνει ανοιχτό το θέμα ανόδου των επιτοκίων, επισημαίνοντας και αυτή πως πρέπει να είναι περιορισμένες οι κινήσεις στήριξης.
Τριγμοί σε οικονομικό κλίμα
Ωστόσο, ο περιορισμός στα μέτρα στήριξης, όπως εξηγούν παράγοντες της αγοράς, αυξάνει ακόμα περισσότερο την αβεβαιότητα, με επιπτώσεις και στη ζήτηση αλλά και στη διάθεση για αγορές και για διακοπές. Τα πρώτα σημάδια τριγμών στην τουριστική αγορά είναι ήδη φανερά, με τις πιέσεις από κράτη όπως η Γερμανία να είναι φανερές, αλλά και τη διστακτικότητα να αυξάνεται, συνδεδεμένη με μαύρα σενάρια περί περιορισμών στις αερομεταφορές και αποθεματοποίηση καυσίμων (όχι μόνο πολιτικών αλλά και στρατιωτικών).
Το οικονομικό κλίμα δέχθηκε πιέσεις, ο δείκτης οικονομικού κλίματος υποχώρησε τον Απρίλιο, καθώς διαμορφώθηκε στις 105,7 μονάδες, από 106,8 μονάδες τον Μάρτιο. Η υποχώρηση αυτή προέρχεται από την εξασθένιση των προσδοκιών στη βιομηχανία, όπως και στην καταναλωτική εμπιστοσύνη. «Νέες πληθωριστικές πιέσεις έχουν ήδη εμφανιστεί, επηρεάζοντας νοικοκυριά και επιχειρήσεις, με πολλούς κλάδους να αντιμετωπίζουν άμεσα τις σχετικές επιπτώσεις» αναφέρει το ΙΟΒΕ. Η αβεβαιότητα ως προς τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ επηρεάζει κρίσιμα την αγορά του πετρελαίου.
«Στην έναρξη της θερινής περιόδου, οι κλάδοι που σχετίζονται άμεσα με τον τουρισμό ενδέχεται να επηρεαστούν σημαντικά από τις εξελίξεις, με γενικότερες συνέπειες στην ελληνική οικονομία, καθώς τα έσοδα από τις ταξιδιωτικές υπηρεσίες αποτελούν κρίσιμη συνιστώσα του ακαθάριστου προϊόντος της χώρας» επισημαίνεται. Η ευρύτερη ανακατάταξη δυνάμεων, οικονομικά και γεωπολιτικά, με κύρια αφετηρία πολιτικές των ΗΠΑ εδώ και ένα έτος δοκιμάζει τις οικονομίες. Το χρονικό διάστημα που θα διαρκέσει η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή και ιδίως εάν η προσωρινή εκεχειρία οδηγήσει σε εξομάλυνση ή νέα ανάφλεξη θα είναι καθοριστικός παράγοντας για τη διαμόρφωση του οικονομικού κλίματος το προσεχές διάστημα, αναφέρεται.
«Καμπανάκια» για τη σπουδαιότητα διατήρησης της δημοσιονομικής πειθαρχίας
Τα ρίσκα περιγράφονται και στο μεσοπρόθεσμο Προϋπολογισμό που κατέθεσε η κυβέρνηση. Συνδέονται, όπως αναφέρεται, με την κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Η αυξημένη αβεβαιότητα, λόγω της παράτασης της σύγκρουσης και των υψηλότερων διεθνών τιμών ενέργειας με μετακύλιση στις τιμές καταναλωτή εκτός ενέργειας, θα μπορούσε να περιορίσει την οικονομική δραστηριότητα, η οποία μεταδίδεται μέσω της μείωσης του παγκόσμιου εμπορίου, των επενδυτικών ροών και των ιδιωτικών δαπανών, επισημαίνεται. Αλλά και η περαιτέρω ενίσχυση του εμπορικού προστατευτισμού παραμένει ένας σημαντικός κίνδυνος, παρά το γεγονός ότι οι χαμηλότεροι δασμοί των ΗΠΑ μετά την απόφαση του ανωτάτου δικαστηρίου των ΗΠΑ αντισταθμίζονται εν μέρει από έναν προσωρινό παγκόσμιο δασμό των ΗΠΑ. Επιπλέον, πιθανές φυσικές καταστροφές θα μπορούσαν να επιδεινώσουν περαιτέρω τις καθοδικές πιέσεις στην ανάπτυξη.
Το Δημοσιονομικό Συμβούλιο, στο πόρισμα που συνοδεύει τον νέο Προϋπολογισμό, επισημαίνει πως, εκτός από την αβεβαιότητα της εμπορικής πολιτικής, οι αυξανόμενες και σοβαρές γεωπολιτικές εντάσεις από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή εγείρουν μια σειρά από προκλήσεις, τόσο σε οικονομικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εθνικής ασφάλειας. Σε οικονομικό επίπεδο, οι γεωπολιτικές κρίσεις των τιμών του πετρελαίου βλάπτουν την οικονομική δραστηριότητα και αυξάνουν το κόστος ζωής.
Σε επίπεδο εθνικής ασφάλειας, υπάρχει ανάγκη για περισσότερες δημόσιες αμυντικές δαπάνες, πάντα σε συντονισμό με τους εταίρους μας στην Ε.Ε. Τέτοιες εξελίξεις θέτουν αυξανόμενες δημοσιονομικές προκλήσεις λόγω απροσδόκητων αναγκών για δαπάνες, ενδεχομένως επιβαρύνοντας το δημοσιονομικό πλαίσιο. Διαρθρωτικά εμπόδια, όπως οι ανεπάρκειες στην αγορά εργασίας, η χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας και οι δημογραφικές αντιξοότητες, ιδίως η γήρανση του πληθυσμού, θα μπορούσαν να επηρεάσουν περαιτέρω τη μεσοπρόθεσμη έως μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και τα δημόσια οικονομικά.
Το μήνυμα από το Δημοσιονομικό Συμβούλιο είναι πως «το υψηλό δημόσιο χρέος της Ελλάδας και οι υποχρεώσεις αποπληρωμής του χρέους απαιτούν δημοσιονομική σύνεση. Η διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της οικονομικής σταθερότητας και την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στη διαχείριση της οικονομίας της χώρας. Ταυτόχρονα, η προώθηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στη Δημόσια Διοίκηση, στις αγορές προϊόντων και εργασίας, καθώς και στον ενεργειακό τομέα θα ενισχύσει την παραγωγικότητα και θα προωθήσει τη βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» αναφέρει.
Οι εκκρεμότητες στις μεταρρυθμίσεις και τα έργα που… εκτροχιάστηκαν
Ο νέος ετήσιος Προϋπολογισμός που στέλνεται στις Βρυξέλλες συνοδεύεται και από παράρτημα με τις μεταρρυθμίσεις που έχει συμφωνήσει να κάνει η Ελλάδα (εντός και εκτός Ταμείου Ανάκαμψης) και το κατά πόσο υπάρχουν αποκλίσεις. Στο ΥΠΕΘΟΟ εκκρεμεί η λειτουργία του φορέα πώλησης και επαναμίσθωσης ακινήτων (Sale and Lease Back – SLBO). Ηταν μνημονιακή υποχρέωση και η υποβολή προσφορών από τους επενδυτές αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του Μαΐου 2026, ακολουθούμενη από την ανακοίνωση του αναδόχου.
Στο υπουργείο Εξωτερικών εκκρεμεί η ψηφιοποίηση του Δικτύου Οικονομικής Διπλωματίας και το Πρόγραμμα Κατάρτισης Εξαγωγέων (είναι στο RRF). Θα παρέχει στις επιχειρήσεις ψηφιακά εργαλεία, όπως μια ενιαία ψηφιακή πύλη για τους εξαγωγείς, όπου θα παρέχονται πολλαπλές υπηρεσίες. Η ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης αναμενόταν έως το τέλος του 2026, αλλά λόγω της ανεπιτυχούς έκβασης του Ηλεκτρονικού Διεθνούς Ανοικτού Διαγωνισμού οι προσφορές κρίθηκαν τεχνικά μη συμβατές και στη συνέχεια απορρίφθηκαν. Εξετάζονται εναλλακτικές οδοί χρηματοδότησης και υλοποίησης.
Στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η προώθηση τεχνολογιών CCS για την ενίσχυση των τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα αφαιρέθηκε από το RRF λόγω καθυστερήσεων. Το έργο, με προϋπολογισμό 75 εκατ. ευρώ, βρίσκεται επί του παρόντος σε φάση επανασχεδιασμού και αναζητούνται εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης.
Στο υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής καθυστερούν το γενικό σχέδιο για την ανανέωση του στόλου της ελληνικής επιβατηγού ναυτιλίας (RRF) αλλά και η βελτίωση της προσβασιμότητας των νησιών, μέσω της ανάπτυξης ενός συστήματος παράκτιων μεταφορών (ΕΣΠΑ). Στο υπουργείο Τουρισμού δεν έχει γίνει το μητρώο Τουρισμού e-MHTE (RRF). Μάλιστα το μέτρο καταργήθηκε.
Στο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης καθυστέρηση παρατηρείται στη δημιουργία στρατηγικού Εθνικού Συστήματος Διαχείρισης Κινδύνων Καταστροφών μέσω της παροχής κινητής διοίκησης και επιτόπιων κέντρων ελέγχου στις 13 περιφέρειες (είναι RRF). Ενημερωμένο Σχέδιο Δράσης εκδόθηκε στις 16 Μαρτίου 2026 για να εγκριθεί επίσημα με Υπουργική Απόφαση έως τον Ιούλιο του 2026. Επίσης, η ανάπτυξη ενός Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος (IIS) για τη Διαχείριση Κινδύνων και την Πρόληψη Φυσικών Καταστροφών, συμπεριλαμβανομένης της εξέλιξης μιας Εθνικής Βάσης Δεδομένων, καθυστερεί (έργο ΕΣΠΑ).
Στο υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών η ίδρυση Μητροπολιτικού Φορέα Κινητικότητας στην Περιφέρεια της Αττικής καθυστέρησε και βρίσκεται στη διαδικασία διαμόρφωσης των διατάξεων για την ίδρυσή του. Η υλοποίηση βρίσκεται υπό περαιτέρω εξέταση. Η ίδρυση Μητροπολιτικού Φορέα Κινητικότητας στην Περιφέρεια Θεσσαλονίκης, που καθυστέρησε, θα επενανεξεταστεί γιατί «φαίνεται σε μεγάλο βαθμό περιττή».
Στο υπουργείο Εργασίας καθυστερούν η αναδιάρθρωση και ο επανασχεδιασμός των τοπικών Υπηρεσιών Δημόσιας Υπηρεσίας (ΔΥΠΑ), αλλά και η προώθηση της ένταξης του προσφυγικού πληθυσμού στην αγορά εργασίας. Στο υπουργείο Οικογένειας καθυστερούν η μεταρρύθμιση Προστασία Παιδιού (RRF) για επενδύσεις που επιτρέπουν την αποϊδρυματοποίηση και τη βελτίωση της απασχολησιμότητας των εφήβων και των νέων, ο ψηφιακός μετασχηματισμός του συστήματος κοινωνικής υποστήριξης (RRF) και η δράση κοινωνική ένταξη (επίσης RRF).
Στο υπουργείο Προστασίας του Πολίτη η ολοκληρωμένη διαχείριση των εξωτερικών συνόρων για την αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης και του λαθρεμπορίου, μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης και εργαλείων πληροφορικής, είναι σε εκκρεμότητα. Το υπέγραψε στις 22 Ιουλίου 2025 μια δεύτερη τροποποίηση της σύμβασης για τις εν λόγω δράσεις «REACTION» και «PROTECDOME» και επιχειρείται η έναρξη των έργων. Στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας η προμήθεια οχημάτων επιτήρησης παντός εδάφους καταγράφει καθυστέρηση.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 8/5/2026)
