Η ελληνική οικονομία βρίσκεται ακόμα μία φορά αντιμέτωπη με μια εξωγενή κρίση, η οποία απειλεί να ανατρέψει ισορροπίες που με κόπο αποκαθίστανται τα τελευταία χρόνια. Η πολεμική σύρραξη στο Ιράν και η ευρύτερη αστάθεια στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη πυροδοτήσει έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με άμεσες συνέπειες και για την ελληνική αγορά.
Του Γιάννη Χατζηθεοδοσίου*
Η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου αποτελεί τον βασικότερο μηχανισμό μετάδοσης της κρίσης. Σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα οι διεθνείς τιμές έχουν αυξηθεί δραματικά, με τη τιμή του πετρελαίου να καταγράφει άνοδο και να ξεπερνά ακόμα και τα 100 δολ. ανά βαρέλι. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι απλώς μια στατιστική μεταβολή, αλλά μεταφράζεται σε άμεση επιβάρυνση για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Στην Ελλάδα, οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Οι τιμές των καυσίμων κινούνται ανοδικά με ταχύτητα, εξέλιξη που προκαλεί ασφυκτικές πιέσεις στο διαθέσιμο εισόδημα και αυξάνει σημαντικά το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων.
Η ελληνική οικονομία, ως μια οικονομία με υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια, είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε τέτοιου είδους σοκ. Το ενεργειακό κόστος επηρεάζει άμεσα το σύνολο της παραγωγικής διαδικασίας. Από τις μεταφορές και τη βιομηχανία, μέχρι το λιανεμπόριο και τις υπηρεσίες ήδη καταγράφονται αυξημένες τιμές. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη καταγράφονται πιέσεις και σε άλλους τομείς, με τον κίνδυνο ενός νέου κύματος ανατιμήσεων να είναι υπαρκτός.
Σε αυτό το περιβάλλον, η παρέμβαση της Πολιτείας είναι αναγκαία. Η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα καύσιμα και σε κάποια βασικά αγαθά αποτελεί μια κίνηση περιορισμού των φαινομένων αισχροκέρδειας και συγκράτησης των τιμών. Το γεγονός ότι τίθενται συγκεκριμένα όρια σε ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της αγοράς δείχνει την πρόθεση να προστατευτεί ο καταναλωτής και να διασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία της.
Ωστόσο, πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Τέτοιου είδους μέτρα έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα όταν η βασική αιτία της κρίσης είναι διεθνής και διαρθρωτική. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα περιθώρια κέρδους, αλλά η ίδια η τιμή της πρώτης ύλης, η οποία διαμορφώνεται σε παγκόσμιο επίπεδο και επηρεάζεται από γεωπολιτικούς παράγοντες που δεν ελέγχονται.
ΠΛΕΓΜΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ
Για τον λόγο αυτό απαιτείται ένα πιο ολοκληρωμένο πλέγμα παρεμβάσεων. Θεωρώ, λοιπόν, αναγκαία την ενίσχυση των ευάλωτων νοικοκυριών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων μέσω στοχευμένων επιδοτήσεων στο ενεργειακό κόστος. Οι μικρές επιχειρήσεις, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας, δεν διαθέτουν τα περιθώρια απορρόφησης αυξήσεων αυτού του μεγέθους.
Επίσης, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά η μείωση της φορολογίας στα καύσιμα, έστω και προσωρινά. Η Ελλάδα εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στις χώρες με υψηλή φορολογική επιβάρυνση στα ενεργειακά προϊόντα, γεγονός που επιτείνει το πρόβλημα. Σε μια περίοδο κρίσης η δημοσιονομική ευελιξία πρέπει να αξιοποιείται με τρόπο που να στηρίζει την πραγματική οικονομία. Στο ίδιο πλαίσιο πρέπει να εξεταστεί σοβαρά η μείωση του ΦΠΑ, έστω για βασικά αγαθά, μεταξύ των οποίων τα τρόφιμα. Και αυτή η μείωση μπορεί να είναι προσωρινή, με στόχο να ανακουφιστεί η κοινωνία και να συνεχίσει να δουλεύει η αγορά σε αυτή την τόσο κρίσιμη όσο και ρευστή περίοδο. Το Επαγγελματικό Επιμελητήριο Αθηνών έχει καταθέσει σχετικές προτάσεις στο οικονομικό επιτελείο για μείωση του ΕΦΚ και του ΦΠΑ από την αρχή του πολέμου στην Ουκρανία. Είναι ώρα πλέον να δούμε και άλλες λύσεις, από τη στιγμή που το πρόβλημα με τις ανατιμήσεις εντείνεται.
Κρίσιμη είναι και η ενεργειακή πολιτική που θα εφαρμοστεί από εδώ και πέρα. Στόχος της χώρας πρέπει να είναι η ενεργειακή της αυτονομία, ώστε να επηρεάζεται όσο το δυνατόν λιγότερο από τις διεθνείς διακυμάνσεις.
Η κυβέρνηση έχει προαναγγείλει ότι θα πάρει πρωτοβουλίες για να κινητοποιηθεί και η Ευρωπαϊκή Ενωση, με τα δικά της «εργαλεία» μείωσης του κόστους ενέργειας και στήριξης των Ευρωπαίων πολιτών. Το σημαντικό σε αυτή την περίπτωση είναι το θέμα της ταχύτητας στη λήψη αποφάσεων αλλά και στην εφαρμογή τους.
Τέλος, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση της ρευστότητας στην αγορά. Η αύξηση του κόστους λειτουργίας, σε συνδυασμό με μία σχεδόν σίγουρη μείωση της κατανάλωσης, προκαλεί συνθήκες ασφυξίας για πολλές επιχειρήσεις. Χρειάζονται εργαλεία χρηματοδότησης, ευνοϊκές ρυθμίσεις και διευκολύνσεις που θα επιτρέψουν στις επιχειρήσεις να αντέξουν αυτήν τη δύσκολη περίοδο.
Οι εξελίξεις στο Ιράν υπενθυμίζουν με τον πιο σαφή τρόπο ότι η οικονομία δεν λειτουργεί σε κενό. Οι γεωπολιτικές εντάσεις μεταφράζονται άμεσα σε οικονομικές επιπτώσεις, επηρεάζοντας την καθημερινότητα όλων μας. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η διαχείριση της κρίσης, αλλά και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας της οικονομίας μας απέναντι σε τέτοιου είδους φαινόμενα.
Η ελληνική επιχειρηματικότητα έχει αποδείξει ότι μπορεί να αντεπεξέλθει σε δύσκολες συνθήκες. Με τις κατάλληλες πολιτικές και με συντονισμένη προσπάθεια, μπορούμε να περιορίσουμε τις επιπτώσεις και να διασφαλίσουμε ότι η αγορά θα παραμείνει ζωντανή και δυναμική, ακόμα και μέσα σε ένα αβέβαιο διεθνές περιβάλλον. Αρκεί αυτές οι πολιτικές να εφαρμοστούν έγκαιρα και να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος.
*Πρόεδρος Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 20/3/2026)
