Από την εξέλιξη των γεγονότων διαφαίνεται ότι η Ευρώπη μπήκε στην ενεργειακή δεκαετία του 2020 με μια μεγάλη αυταπάτη, ότι δηλαδή μπορούσε να συνδυάζει φιλόδοξη πράσινη μετάβαση, χαμηλό κόστος και γεωπολιτική αφέλεια χωρίς να έχει βαρύ τίμημα. Ομως η κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τώρα η νέα αναταραχή στη Μέση Ανατολή απέδειξαν ότι ο δρόμος προς την ενεργειακή ασφάλεια δεν είναι ούτε εύκολος ούτε ανέξοδος και κυρίως ότι η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ξεκομμένα από τη βιομηχανία, τη δημοσιονομική αντοχή, την κοινωνική συνοχή και τη στρατηγική αυτονομία της ηπείρου.
Ωστόσο, η πρόοδος είναι υπαρκτή και μετρήσιμη. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας κάλυψαν το 46,9% της καθαρής ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι μετά το 2022 η Ε.Ε. επιτάχυνε θεαματικά την καθαρή ενεργειακή της πορεία, φτάνοντας σε 406 GW ηλιακής ισχύος, αυξάνοντας την αιολική ισχύ στα 234 GW και εξασφαλίζοντας ότι λίγο πάνω από το 47% της ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται πλέον από ανανεώσιμες πηγές. Παράλληλα, η αναθεωρημένη Οδηγία για τις ΑΠΕ ανέβασε τον δεσμευτικό στόχο του 2030 στο 42,5% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας, με φιλοδοξία να φτάσει στο 45%.
Με απλά λόγια, η Ευρώπη έτρεξε γρήγορα μεν, αλλά όχι αρκετά δε ώστε να πάψει, πλέον, να νιώθει ευάλωτη. Το REPowerEU (το σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης για να μειώσει γρήγορα την εξάρτησή της από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα και ταυτόχρονα να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση) δεν ήταν απλώς ένα project πράσινης μετάβασης. Ηταν και ένα σχέδιο απεξάρτησης από ένα μοντέλο εισαγόμενης ενεργειακής εξάρτησης, που αποδείχθηκε επικίνδυνο, ακριβό και πολιτικά ασταθές. Γι’ αυτό και η Κομισιόν μιλά ανοιχτά για «ανεξαρτησία, ασφάλεια εφοδιασμού, επάρκεια υποδομών και ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα».
Το πρόβλημα είναι ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να πληρώνει ακριβά τις αδυναμίες της. Οι καθυστερήσεις στα δίκτυα, οι ελλείψεις σε αποθήκευση, οι αργές αδειοδοτήσεις και η ανάγκη για τεράστιες επενδύσεις κρατούν το ενεργειακό σύστημα σε μεταβατική αστάθεια. Αυτό σημαίνει ότι η στρατηγική αυτονομία δεν μπορεί να εξαντλείται σε περισσότερα φωτοβολταϊκά και αιολικά. Σημαίνει, επίσης, διασυνδέσεις, βιομηχανία εξοπλισμού, ηλεκτρικά δίκτυα νέας γενιάς, προστασία από χειραγώγηση της αγοράς και πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ
Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή υπενθυμίζει ότι το σχέδιο δεν έχει ολοκληρωθεί. Σήμερα, υπό τις δεδομένες γεωπολιτικές εξελίξεις, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί φοβούνται ακόμα και κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού, αν οι τιμές ενέργειας μείνουν ψηλά. Ο Ευρωπαίος επίτροπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Οικονομία και την Παραγωγικότητα Valdis Dombrovskis προειδοποίησε στις 27 Μαρτίου του 2026 ότι, ακόμα και σε ένα σενάριο σχετικά σύντομων διαταραχών, η ανάπτυξη της Ε.Ε. το 2026 μπορεί να είναι κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη και ο πληθωρισμός έως μία μονάδα υψηλότερος από τις προηγούμενες προβλέψεις. Αυτό αποδεικνύει ότι η Ευρώπη μπορεί να άλλαξε αλλά δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει τη θωράκισή της. Και ακριβώς εδώ θα κριθεί αν η πράσινη μετάβαση θα εξελιχθεί σε μοχλό ισχύος ή σε νέα πηγή αβεβαιότητας.
Η εικόνα σε αριθμούς και τα «αγκάθια»
Η εικόνα της Ευρώπης στην παρούσα φάση είναι διπλή. Από τη μία πλευρά τα νούμερα δείχνουν μια πραγματική πρόοδο. Το 2024 οι ανανεώσιμες πηγές κάλυψαν το 46,9% της καθαρής ηλεκτροπαραγωγής στην Ε.Ε., ποσοστό που επιβεβαιώνει ότι η ήπειρος έχει κάνει ουσιαστικά βήματα μετά το σοκ του 2022.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Ενωση έχει φτάσει σε 406 GW ηλιακής ισχύος, έχει ενισχύσει την αιολική στα 234 GW και έχει οδηγηθεί σε ένα ηλεκτρικό μείγμα όπου λίγο πάνω από το 47% της παραγωγής προέρχεται πλέον από ΑΠΕ. Παράλληλα, ο δεσμευτικός στόχος για το 2030 τοποθετεί το μερίδιο των ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση στο 42,5%, με φιλοδοξία για 45%.
Από την άλλη τα βασικά «αγκάθια» παραμένουν. Το πρώτο είναι τα δίκτυα. Η Ευρώπη δεν μπορεί να ενσωματώσει απεριόριστα νέα έργα ΑΠΕ χωρίς μεγάλες επενδύσεις σε μεταφορά, διανομή και διασυνδέσεις.
Το δεύτερο «αγκάθι» είναι η αποθήκευση. Στον τομέα αυτόν οι εξελίξεις προχωρούν πιο αργά από όσο απαιτεί η πραγματική διείσδυση των ΑΠΕ.
Το τρίτο «αγκάθι» είναι το υψηλό κόστος της ενέργειας, το οποίο συνεχίζει να πιέζει τη βιομηχανία και να θέτει επί τάπητος ερωτήματα για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Η γεωπολιτική έκθεση της Ευρωπαϊκής Ενωσης είναι το τέταρτο «αγκάθι». Η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή αποδεικνύει ότι, παρά την πρόοδο, η Ευρώπη δεν έχει ακόμη βγει οριστικά από τον κύκλο των ενεργειακών κραδασμών.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 3/4/2026)
