Σε κατάπαυση πυρός δύο εβδομάδων συμφώνησαν Ιράν και ΗΠΑ, αλλά και σε περαιτέρω συνομιλίες βάσει του πλαισίου των 10 σημείων
Οι εχθροπραξίες στο Ιράν, στα Στενά του Ορμούζ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαμορφώνουν νέο σκηνικό στον διάπλου των πλοίων που επισημοποιείται και από την προσωρινή εκεχειρία που επετεύχθη μετά την «πολεμική ρητορεία» του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Επισημαίνεται ότι πριν από την επίτευξη της αρχικής συμφωνίας το Ιράν ψήφισε νόμο που εισάγει επίσημα ένα σύστημα τιμολόγησης για τα εμπορικά πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ενισχύοντας τον έλεγχό του σε ένα από τα πιο στρατηγικά θαλάσσια περάσματα στον κόσμο.
Τα διακυβευόμενα ποσά είναι τεράστια. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ναυτιλιακών παραγόντων, ορισμένα πλοία πληρώνουν ήδη έως και 2 εκατ. δολ. για ένα μόνο ταξίδι. Σύμφωνα με ιρανικές πηγές, εάν περίπου 140 πλοία πλήρωναν αυτά τα ποσά την ημέρα, τα ετήσια έσοδα θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δισ. δολ. Για το νέο καθεστώς που επιχειρείται να επιβληθεί, υπάρχει έντονο παρασκήνιο. Υπενθυμίζεται ότι μέσα στην περασμένη εβδομάδα η Ρωσία και η Κίνα άσκησαν βέτο σε μια προτεινόμενη απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που θα ενέκρινε την άμυνα κατά των ιρανικών επιθέσεων στα Στενά του Ορμούζ, παρόλο που η διατύπωση είχε ουσιαστικά αποδυναμωθεί από το αρχικό κείμενο.
Η αντιπροσωπία του Ιράν εξέφρασε την «εκτίμησή της προς την Κίνα και τη Ρωσία για την υπεύθυνη συμπεριφορά τους» κατά την άσκηση των δικαιωμάτων βέτο που έχουν. Το Μπαχρέιν, που ασκεί επί του παρόντος την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, και άλλα κράτη του Κόλπου έχουν υποστηρίξει την έγκριση του ΟΗΕ για τη χρήση βίας για το άνοιγμα των Στενών. Η ελπίδα τους είναι να συγκεντρώσουν έναν συνασπισμό ναυτικών δυνάμεων και να συγκεντρώσουν αρκετές δυνατότητες για να ξεπεράσουν τον ιρανικό έλεγχο της πλωτής οδού.
Αλλά η Ρωσία, η Κίνα και η Γαλλία, όλες μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, με δικαίωμα βέτο σε ψηφίσματα του Συμβουλίου έδειξαν πρώιμη αντίθεση. Για να βελτιώσουν τις πιθανότητες έγκρισης, οι υποστηρικτές του κειμένου αφαίρεσαν τη διατύπωση που εξουσιοδοτούσε «όλα τα απαραίτητα μέσα», τη φράση του ΟΗΕ για τη στρατιωτική δύναμη. Αντ’ αυτού, η αναθεωρημένη έκδοση θα υποστήριζε «όλα τα απαραίτητα αμυντικά μέσα» για την επαναλειτουργία της πλωτής οδού.
Σε μια περαιτέρω αναθεώρηση οι συντάκτες αφαίρεσαν τη «εξουσιοδότηση» για την αμυντική δύναμη και αντικατέστησαν κείμενο που «ενθαρρύνει έντονα» τα έθνη να συνεργαστούν σε αμυντικά μέτρα στην πλωτή οδό, όπως η συνοδεία πλοίων και η αποτροπή απειλών. Αν και αποδυναμωμένο, το ψήφισμα καταδίκαζε τις επιθέσεις του Ιράν στη ναυτιλία και τους περιορισμούς του στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
ΣΥΜΒΙΒΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ
Η συμβιβαστική διατύπωση ήταν υπερβολική για τη Ρωσία και την Κίνα, οι οποίες και οι δύο ήταν σύμμαχες με το Ιράν. Και τα δύο έθνη την καταψήφισαν. Προηγουμένως και οι δύο χώρες απείχαν από την ψηφοφορία επί ενός προηγούμενου ψηφίσματος που καταδίκαζε τις ιρανικές επιθέσεις σε πλοία και άλλους στόχους του Κόλπου.
Στο μεταξύ, το Ιράν επιβεβαίωσε ότι σχεδιάζει να επιτρέψει τη διέλευση της θαλάσσιας κυκλοφορίας από τα Στενά του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας των δύο εβδομάδων με την κυβέρνηση Τραμπ υπό όρους.
Επειτα από διαπραγματεύσεις της τελευταίας στιγμής, με τη μεσολάβηση της κυβέρνησης του Πακιστάν, ο Τραμπ συμφώνησε σε περαιτέρω συνομιλίες βάσει του πλαισίου των 10 σημείων του Ιράν για τις επόμενες δύο εβδομάδες και να αναβάλει περαιτέρω επιθέσεις. Από την πλευρά του, το Ιράν υποσχέθηκε να σταματήσει τις επιθέσεις του και να επιτρέψει την ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, «μέσω συντονισμού με τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν και λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τους τεχνικούς περιορισμούς».
Η ιρανική δήλωση σχετικά με την κατάπαυση του πυρός προήλθε από τον υπουργό Εξωτερικών Σεγέντ Αμπάς Αραγτσί και σηματοδοτεί την πρώτη φορά που το Ιράν επιβεβαιώνει τους ισχυρισμούς του Λευκού Οίκου για σημαντική πρόοδο προς μια διπλωματική συμφωνία. Η δήλωση φαίνεται να υπονοεί έναν συνεχιζόμενο ρόλο για το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης στη διαχείριση της κυκλοφορίας στο στενό, κατά τη διάρκεια της εκεχειρίας και μετά.
Για εβδομάδες το IRGC λειτουργεί ένα σύστημα διοδίων μεταξύ των νησιών Κεσμ και Λαράκ, στη βόρεια πλευρά των Στενών. Τουλάχιστον 35 ξένα εμπορικά πλοία έχουν πληρώσει διόδια για να τα διασχίσουν, δήλωσαν πηγές του ναυτιλιακού κλάδου στη Wall Street Journal. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης το Ιράν επιτέθηκε σε πλοία εκτός αυτής της λωρίδας κυκλοφορίας (πολλά από αυτά μακριά από τα Στενά του Ορμούζ).
Ο μόνιμος ιρανικός έλεγχος των Στενών του Ορμούζ είναι το δεύτερο αίτημα στον κατάλογο των δέκα σημείων, πριν από το οποίο προηγείται μόνο το αίτημα για τον τερματισμό όλων των αμερικανικών επιθέσεων. Εάν εγκριθεί, θα αποτελέσει μια στρατηγική νίκη για την Τεχεράνη. Πριν από τον πόλεμο τα Στενά ήταν ανοιχτά για ναυσιπλοΐα χωρίς περιορισμούς, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο. Από την έναρξη του πολέμου έχει γίνει πηγή μόχλευσης και εσόδων για το IRGC.
Ωστόσο, όπως αναφέρουν ξένοι ναυτιλιακοί αναλυτές, το σχέδιο κατάπαυσης του πυρός δύο εβδομάδων περιλαμβάνει τη δυνατότητα τόσο στο Ιράν όσο και στο Ομάν να επιβάλλουν τέλη σε πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, δήλωσε ένας περιφερειακός αξιωματούχος. Ο αξιωματούχος δήλωσε ότι το Ιράν θα χρησιμοποιήσει τα χρήματα που θα εισπραχθούν από τα τέλη για τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ για την ανασυγκρότηση. Δεν ήταν άμεσα σαφές για ποιο σκοπό θα χρησιμοποιούσε το Ομάν τα χρήματα.
Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται στα χωρικά ύδατα του Ομάν και του Ιράν. Ο κόσμος θεωρούσε το πέρασμα διεθνή πλωτή οδό και δεν είχε πληρώσει ποτέ πριν τέλη. Ο αξιωματούχος, ο οποίος συμμετείχε άμεσα στις διαπραγματεύσεις, μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας για να συζητήσει τις εσωτερικές διαβουλεύσεις. Το Ιράν φαίνεται να αυτοεπιβεβαιώνεται ως ο φύλακας των Στενών, της σημαντικότερης θαλάσσιας αρτηρίας στον κόσμο για τις μεταφορές πετρελαίου. Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να εδραιώσει τον de facto έλεγχο της Τεχεράνης επί της κρίσιμης πλωτής οδού και να επισημοποιήσει την ικανότητά της να διατηρεί τη δική της ροή πετρελαίου προς την Κίνα.
Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ θα βοηθήσουν στην ομαλή κυκλοφορία μέσω των Στενών του Ορμούζ μετά την ανακοίνωση κατάπαυσης του πυρός. Οι επικοινωνίες του Ιράν προς τη ναυτιλιακή αρχή των Ηνωμένων Εθνών που άρχισαν τον περασμένο μήνα και η εμπειρία των πλοίων που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ υποδηλώνουν τη δημιουργία κάτι παρόμοιου με ένα «ναυτικό πρακτορείο διοδίων». Τα πλοία θα πρέπει να εισέρχονται σε ιρανικά ύδατα και να επιθεωρούνται από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 10/4/2026)
