Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και η πιθανή άνοδος των τιμών της ενέργειας επαναφέρουν στο προσκήνιο τον κίνδυνο νέων πληθωριστικών πιέσεων στην Ευρώπη. Για την Ελλάδα, μια παρατεταμένη περίοδος αυξημένου κόστους ενέργειας θα μπορούσε να επηρεάσει την κατανάλωση, τις επενδύσεις και συνολικά την πορεία της οικονομικής ανάπτυξης.
Παράλληλα, η στάση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ως προς τα επιτόκια αναμένεται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του οικονομικού περιβάλλοντος τους επόμενους μήνες.
ΕΝΕΡΓΕΙΑ
Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022 δείχνει πόσο έντονα μπορούν να επηρεάσουν οι διεθνείς εξελίξεις τις οικονομίες της Ευρωζώνης. Τότε, η απότομη άνοδος των τιμών της ενέργειας μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία οδήγησε τον πληθωρισμό στην Ελλάδα στο 9,4% το 2022, από μόλις 0,5% το 2021.
Σήμερα, οι συνθήκες είναι διαφορετικές αλλά εξίσου ευαίσθητες. Τα επίπεδα τιμών στην ελληνική οικονομία παραμένουν υψηλά μετά την περίοδο 2022-2026, γεγονός που συνεχίζει να επηρεάζει κυρίως τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα. Σε περίπτωση νέας ανόδου στις τιμές ενέργειας, το κόστος αναμένεται να μεταφερθεί σταδιακά στο σύνολο των προϊόντων και υπηρεσιών.
Η αύξηση των τιμών σε καύσιμα, φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να προκαλέσει νέο κύμα ανατιμήσεων στην οικονομία. Η εμπειρία δείχνει ότι η επίδραση της ενέργειας μεταφέρεται σχετικά γρήγορα σε τρόφιμα, μεταφορές και υπηρεσίες.
ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ
Οι πρώτες ενδείξεις μείωσης της κατανάλωσης είχαν εμφανιστεί ήδη από το τέλος του 2023, όταν το υπουργείο Ανάπτυξης κατέγραψε περιορισμό των αγορών σε βασικά είδη διατροφής. Εάν επαναληφθεί ένας νέος κύκλος ανατιμήσεων, η αντίδραση των νοικοκυριών ενδέχεται να είναι ταχύτερη.
Η αύξηση των τιμών στην ενέργεια μπορεί να περιορίσει άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών. Αυτό μεταφράζεται συνήθως σε χαμηλότερη κατανάλωση αγαθών και υπηρεσιών, γεγονός που επηρεάζει την οικονομική δραστηριότητα.
Παρόμοια εξέλιξη θα μπορούσε να σημειωθεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς η μεταφορά του κόστους ενέργειας σε τρόφιμα και υπηρεσίες τείνει να ενισχύει τον πληθωρισμό σε ολόκληρη την Ευρωζώνη.
ΕΠΙΤΟΚΙΑ
Σε αυτό το περιβάλλον, οι αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, έχει επισημάνει την ανάγκη προσεκτικής στάσης απέναντι στον πληθωρισμό, τονίζοντας ότι η διάρκεια της ενεργειακής κρίσης παραμένει άγνωστη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, μια βιαστική αύξηση των επιτοκίων θα μπορούσε να ενισχύσει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού στην Ευρωζώνη, δηλαδή ενός συνδυασμού χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού. Ο κίνδυνος αυτός θεωρείται πιο πιθανός σήμερα, καθώς αρκετές μεγάλες οικονομίες της Ευρώπης αντιμετωπίζουν αυξημένα δημοσιονομικά προβλήματα.
Η αύξηση του κόστους δανεισμού θα μπορούσε να επιβαρύνει χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, όπως η Ιταλία και η Γαλλία, περιορίζοντας την οικονομική δραστηριότητα.
ΣΕΝΑΡΙΑ
Στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού για το 2026 έχουν εξεταστεί ορισμένα δυσμενή σενάρια για την ελληνική οικονομία. Ένα από αυτά αφορά την αύξηση της τιμής του πετρελαίου στα 100 δολάρια ανά βαρέλι.
Σε αυτή την περίπτωση, η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας θα μπορούσε να υποχωρήσει στο 1,9% από 2,4% που προβλέπει το βασικό σενάριο. Η ιδιωτική κατανάλωση εκτιμάται ότι θα περιοριζόταν στο 1,2%, ενώ οι επενδύσεις θα αυξάνονταν με χαμηλότερο ρυθμό.
Ένα δεύτερο σενάριο αφορά αύξηση των επιτοκίων της ΕΚΤ κατά 100 μονάδες βάσης. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να μειώσει τον ρυθμό ανάπτυξης στο 2,2%, κυρίως μέσω της αρνητικής επίδρασης στην κατανάλωση.
Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη εκτίμηση για το ενδεχόμενο συνδυασμού και των δύο παραγόντων, δηλαδή υψηλών τιμών ενέργειας και αυξημένων επιτοκίων.
ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ
Οι αγορές και οι κυβερνήσεις αναμένουν τις επόμενες αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ έχει δηλώσει ότι στόχος είναι να αποφευχθεί επανάληψη του έντονου πληθωριστικού σοκ που σημειώθηκε το 2022.
Οι συζητήσεις στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας επικεντρώνονται στο κατά πόσο χρειάζεται αύξηση των επιτοκίων ή αν πρέπει να διατηρηθεί στάση αναμονής μέχρι να αποσαφηνιστούν οι επιπτώσεις των γεωπολιτικών εξελίξεων.
Η πορεία της ενεργειακής κρίσης και η διάρκεια των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για τις αποφάσεις της νομισματικής πολιτικής, αλλά και για τις προοπτικές ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.
