Σε «αδύναμο κρίκο» για την εκτέλεση του Προϋπολογισμού του 2025 εξελίχθηκαν οι εξαγωγές, οδηγώντας σε απώλεια του στόχου ανάπτυξης, γεγονός που έχει βαρύτητα και για το πόσο εκτεθειμένη μπαίνει η ελληνική οικονομία στο 2026, σε μια περίοδο που συσσωρεύονται οι προειδοποιήσεις για αυξημένους εξωτερικούς κινδύνους για την Ελλάδα.
Κώστας Αποστολόπουλος
Η ΕΛ.ΣΤΑΤ. ανακοίνωσε ότι η οικονομία το 2025 αναπτύχθηκε κατά 2,1% σε πραγματικούς όρους, με το ΑΕΠ να διαμορφώνεται στα 204,44 δισ. ευρώ από 200,29 δισ. ευρώ το 2024. Ο Προϋπολογισμός του 2025, ωστόσο, είχε στηθεί πάνω σε πρόβλεψη για ανάπτυξη 2,3%. Αν και η απόκλιση δεν φαίνεται μεγάλη, μια προσεχτική ματιά στη σύνθεση της ανάπτυξης φαίνεται καθαρά πού χάθηκε ο στόχος.
Η κατανάλωση ξεπέρασε τις προβλέψεις, με την ιδιωτική να αυξάνεται κατά 2%, δηλαδή περισσότερο από το 1,6% που προέβλεπε ο Προϋπολογισμός. Η δημόσια κατανάλωση αυξήθηκε κατά 0,3%, ενώ ο ακαθάριστος σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου ανέβηκε κατά 8,9%, επίσης πάνω από την πρόβλεψη του Προϋπολογισμού για 8,4%. Με απλά λόγια, ενώ τα νοικοκυριά και οι επενδύσεις κράτησαν, η «τρύπα» ήταν στο εξωτερικό σκέλος. Οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν μόλις κατά 1,7%, όταν ο Προϋπολογισμός περίμενε 4%, μια δημοσιονομική αστοχία της τάξης του 2,3%.
Μάλιστα, το πιο ανησυχητικό είναι ότι η αδυναμία αυτή φάνηκε πιο καθαρά στο τέλος της χρονιάς και παραδόξως χτύπησε κυρίως τις υπηρεσίες και όχι τα αγαθά. Στο τέταρτο τρίμηνο του 2025 οι συνολικές εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν κατά 2,7% σε ετήσια βάση. Πίσω από αυτόν τον αριθμό, όμως, οι εξαγωγές αγαθών ανέβηκαν κατά 7,1%, ενώ οι εξαγωγές υπηρεσιών μειώθηκαν κατά 1,1%. Το βάρος είναι ιδιαίτερο για την Ελλάδα, γιατί αποτελεί μια οικονομία που στηρίζεται πολύ στον τουρισμό, στις μεταφορές και γενικότερα στις υπηρεσίες.
Με λίγο λόγια, το 2025 δεν έκλεισε απλώς λίγο χαμηλότερα από τον στόχο ανάπτυξης αλλά με εμφανή αδυναμία ακριβώς στον τομέα που θεωρείται πιο κρίσιμος για την εξωστρέφεια της χώρας και προτεραιοποιείται ως βασικός στόχος ενίσχυσης από το οικονομικό επιτελείο.
Eξίσου αρνητικά λειτούργησαν και τα αποθέματα. Η ΕΛ.ΣΤΑΤ. εκτιμά ότι ο συνολικός ακαθάριστος σχηματισμός κεφαλαίου μειώθηκε κατά 3,5%, παρότι οι πάγιες επενδύσεις ανέβηκαν. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομία δεν έχασε τον στόχο επειδή κατέρρευσε η εσωτερική ζήτηση, αλλά επειδή ο εξωτερικός τομέας δεν έδωσε την ώθηση που περίμενε το οικονομικό επιτελείο και επειδή το σκέλος των αποθεμάτων δεν βοήθησε.
Ποιες προβλέψεις κάνουν το ΔΝΤ και ο Οίκος DBRS
Τα μακροοικονομικά ρίσκα που περιβάλλουν την ελληνική οικονομία υπογραμμίστηκαν και στην τελευταία αξιολόγηση του καναδικού οίκου αξιολόγησης DBRS Morningstar στις 6/3/2026. Ο οίκος αξιολόγησης επιβεβαίωσε την επενδυτική βαθμίδα BBB με σταθερή τάση, αλλά ταυτόχρονα προειδοποίησε ότι οι προοπτικές της ελληνικής οικονομίας είναι εκτεθειμένες σε εξωτερικούς καθοδικούς κινδύνους, όπως μια κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων ή ένα νέο σοκ στις τιμές της ενέργειας. Στην ίδια έκθεση υπογράμμισε και κάτι εξίσου ουσιαστικό, πως οι ταξιδιωτικές υπηρεσίες αντιστοιχούσαν στο 83% των καθαρών εξαγωγών υπηρεσιών το 2024. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα παραμένει ιδιαίτερα εξαρτημένη από έναν τομέα που επηρεάζεται άμεσα από τη διεθνή αβεβαιότητα, το κόστος των μεταφορών και την αγοραστική δύναμη των ξένων επισκεπτών, με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να αναμένεται να πλήξει σημαντικά τον τουρισμό στην περιοχή.
Συνδυαστικά με την αναταραχή στην ενέργεια, το «μείγμα» είναι εκρηκτικό. Για να γίνει κατανοητό τι θα σήμαινε ένα διεθνές ενεργειακό σοκ για την Ελλάδα, είναι χαρακτηριστική η προειδοποίηση του ΔΝΤ για την παγκόσμια οικονομία, με την Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα να εκτιμά πως μια αύξηση 10% στις τιμές της ενέργειας που θα κρατήσει για έναν χρόνο μπορεί να προσθέσει 0,4 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό και να κόψει από 0,1 έως 0,2 ποσοστιαίες μονάδες από την παγκόσμια ανάπτυξη. Ας σημειωθεί πως η ειδική πρόβλεψη του Ταμείου για την Ελλάδα δείχνει ανάπτυξη 2% και πληθωρισμό 2,5% το 2026.
Η κατάσταση, ωστόσο, είναι πολύ πιο σύνθετη από τότε που συντάχθηκαν οι προβλέψεις, κάνοντας ακόμα και αυτές που περιέχονται στην έκθεση του Προϋπολογισμού 2026 πιο δύσκολες. Το υπουργείο περιμένει ανάπτυξη 2,4% φέτος, με τις εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών να αυξάνονται κατά 4,5%, και εκτιμά ότι το εξωτερικό ισοζύγιο υπηρεσιών θα δώσει θετική συμβολή 0,6 ποσοστιαίων μονάδων στο ΑΕΠ, με αύξηση 5% στις εξαγωγές υπηρεσιών.
Αλλά η αφετηρία είναι πια χαμηλότερη από αυτή που είχε υπολογιστεί, καθώς το 2025 δεν έκλεισε με 2,2%, όπως υπέθετε ο Προϋπολογισμός του 2026, αλλά με 2,1% και κυρίως δεν έκλεισε με ισχυρή ώθηση από τις εξαγωγές. Η διεθνής αβεβαιότητα λόγω του πολέμου, ένα μπλοκάρισμα εμπορικών ροών, ένα ενεργειακό σοκ και μείωση των τουριστικών μεγεθών είναι παράγοντες που αναμένεται να κάνουν πολύ χειρότερη τη φετινή εικόνα για τα δημοσιονομικά μεγέθη της Ελλάδας.
Προφανώς, όλα θα εξαρτηθούν από την ένταση και κυρίως τη διάρκεια του πολέμου, αλλά τα «σημάδια» που αφήνει πίσω του το 2025 δεν μπορεί να θεωρηθούν ενθαρρυντικά.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2026)
