Με φόντο τη νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή και την άνοδο των διεθνών τιμών πετρελαίου, η κυβέρνηση έθεσε σε ισχύ έως τις 30/6/2026 πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα καύσιμα. Η παρέμβαση, όμως, αφορά τη χονδρική και τη λιανική πώληση, αλλά όχι την παραγωγή των πετρελαιοειδών.
ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Σύμφωνα με το κυβερνητικό πλάνο, οι εταιρίες εμπορίας πετρελαιοειδών δεν μπορούν να επιβάλλουν πάνω από 5 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο πάνω από την τιμή αγοράς από τα διυλιστήρια, ενώ τα πρατήρια δεν μπορούν να επιβάλλουν πάνω από 12 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τις εταιρίες εμπορίας. Τα ίδια τα διυλιστήρια, ωστόσο, μένουν εκτός πλαφόν.
Σε απάντηση της πολιτικής κριτικής, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, Παύλος Μαρινάκης, ανέφερε ότι στα διυλιστήρια οι τιμές είναι άμεσα συνδεδεμένες με χρηματιστηριακά δεδομένα, ότι πρόκειται για εξωστρεφείς επιχειρήσεις με πωλήσεις και στο εξωτερικό και ότι ένα πλαφόν σε αυτό το επίπεδο δεν θα είχε, κατά την κυβερνητική εκτίμηση, πραγματικό αντίκρισμα στον καταναλωτή. Με άλλα λόγια, η επιλογή ήταν συνειδητή. Να μπει φρένο στο καπέλο της χονδρικής και της λιανικής, χωρίς να περιοριστούν τα περιθώρια κέρδους των διυλιστηρίων.
Ας σημειωθεί πως η Επιτροπή Ανταγωνισμού, σε παρεμβάσεις της για την αγορά πετρελαιοειδών, έχει περιγράψει μια πολύ συγκεντρωμένη αγορά διύλισης, όπου η τιμή καθορίζεται κατά συντριπτικό βαθμό από διεθνείς δείκτες όπως ο Platts Med και κατά μικρότερο μέρος από το premium και τα εμπορικά χαρακτηριστικά κάθε διυλιστηρίου. Καταγράφει επίσης ότι το 2022, εν μέσω σφοδρής ενεργειακής κρίσης, εμφανίστηκαν απροσδόκητα κέρδη στη διύλιση, ενώ η ίδια κυβέρνηση είχε επιβάλει έκτακτη φορολόγηση στα υπερκέρδη των δύο ελληνικών διυλιστηρίων, με προσδοκώμενα έσοδα περίπου 650 εκατ. ευρώ, αναγνωρίζοντας, με αυτόν τον τρόπο, πως στο πρώτο στάδιο της αλυσίδας μπορούν να παραχθούν έκτακτα κέρδη σε περιόδους διεθνούς σοκ.
Το 2022, όταν ο πόλεμος στην Ουκρανία ανατίναξε την ενεργειακή αγορά, δεν ανέβηκε μόνο το αργό. Ανέβηκαν ακόμα πιο γρήγορα οι τιμές της βενζίνης, του diesel και των άλλων προϊόντων που βγαίνουν από τα διυλιστήρια, αποδεικνύοντας πως στις κρίσεις τα καύσιμα ακριβαίνουν πιο πολύ από την πρώτη ύλη και το περιθώριο των διυλιστηρίων μεγαλώνει, όπως είχε καταγράψει, τότε, και ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας. Αλλωστε, το 2022 και η Helleniq Energy είχε συνδέσει τα πολύ ισχυρά αποτελέσματα της χρονιάς με το ανοδικό περιβάλλον διύλισης.
Η σύγκριση με την Κύπρο αποκαλύπτει τη μεγάλη ψαλίδα
Το παράδειγμα της Κύπρου ενισχύει ακόμα περισσότερο το ερώτημα για το πού ακριβώς παράγεται η διαφορά. Με τη μέση λιανική τιμή στην Κύπρο στο 1,350 ευρώ ανά λίτρο για την αμόλυβδη 95 και 1,462 ευρώ για το πετρέλαιο κίνησης, στην Ελλάδα το πανελλαδικό ημερήσιο δελτίο στις 10/3/2026 έδειξε 1,869 ευρώ ανά λίτρο για την αμόλυβδη 95 και 1,843 ευρώ για το diesel. Πρόκειται για διαφορά περίπου 52 λεπτών στη βενζίνη και 38 λεπτών στο πετρέλαιο κίνησης, παρά το γεγονός ότι η κυπριακή αγορά τροφοδοτείται σε σημαντικό βαθμό με προϊόντα από τα ελληνικά διυλιστήρια.
Σημειώνεται πως η τιμολόγηση στην Κύπρο βασίζεται στον δείκτη Platts Basis Italy και επηρεάζεται από την τιμή εισαγωγής, τα αποθέματα, την ισοτιμία δολαρίου – ευρώ και τους φόρους. Παράλληλα, μελέτη του Πανεπιστημίου Κύπρου έχει καταγράψει ότι οι εισαγωγείς αγοράζουν κυρίως από τα διυλιστήρια Ασπροπύργου, αλλά με ξεχωριστά συμβόλαια, διαφορετικούς όρους και διαφορετικά χρονοδιαγράμματα παραδόσεων. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει μία αυτόματη, κοινή τιμή για την Ελλάδα και την Κύπρο. Υπάρχει, όμως, ένα κοινό σημείο αναφοράς, το γεγονός, δηλαδή, πως και οι ελληνικές και οι κυπριακές εταιρίες χονδρικής πώλησης καυσίμων αγοράζουν από τις ίδιες δεξαμενές, αλλά καταλήγουν με τόσο διαφορετικές τιμές στην αντλία.
Βεβαίως, και σε αυτή την περίπτωση, το φορολογικό σκέλος παίζει σημαντικό ρόλο. Στην Κύπρο ο κανονικός συντελεστής ΦΠΑ είναι 19%, ενώ συνολικά οι φόροι και οι λοιπές επιβαρύνσεις αντιστοιχούσαν στις αρχές Μαρτίου σε περίπου 65,8 λεπτά ανά λίτρο για τη βενζίνη και 64,4 λεπτά για το πετρέλαιο κίνησης. Στον αντίποδα, στην Ελλάδα ο ΦΠΑ είναι 24% και η τελική λιανική τιμή ενσωματώνει και τον υψηλό ΕΦΚ, δηλαδή στην αμόλυβδη βενζίνη 0,70 ευρώ ανά λίτρο και στο πετρέλαιο κίνησης 0,41 ευρώ ανά λίτρο. Για το πετρέλαιο θέρμανσης ο μειωμένος συντελεστής της χειμερινής περιόδου αντιστοιχεί σε 0,28 ευρώ ανά λίτρο. Ωστόσο, ακόμα και αν ληφθεί υπόψη η υπερφορολόγηση που πληρώνουν οι Ελληνες καταναλωτές όταν προσέρχονται στα πρατήρια βενζίνης και πάλι παραμένει το βασικό ζήτημα πως το πλαφόν δεν «αγγίζει» το στάδιο όπου αρχίζει να διαμορφώνεται η τελική τιμή και όπου ιστορικά έχουν καταγραφεί υπέρογκα κέρδη από τα διυλιστήρια, ιδιαίτερα σε περιβάλλον κρίσης.
Ως εκ τούτου, το νέο πλαφόν μοιάζει περισσότερο με εργαλείο περιορισμού της αισχροκέρδειας στα κατώτερα σκαλιά της αλυσίδας εφοδιασμού, παρά με πραγματικό ανάχωμα στις ανατιμήσεις. Ωστόσο, τους πολίτες ενδιαφέρει περισσότερο να μην πληρώνουν 2 ευρώ ανά λίτρο τη βενζίνη, τη στιγμή που στη Βουλγαρία πληρώνουν 1,266 ευρώ, στη Μάλτα 1,340 ευρώ, με την Κύπρο να ακολουθεί…
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (20 ΜΑΡΤΙΟΥ 2026)
