ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Τα τέσσερα μέτρα που ανακοίνωσε η κυβέρνηση για το κόστος των καυσίμων και τις παράπλευρες πιέσεις στην αγορά δείχνουν γρήγορα αντανακλαστικά, χωρίς, ωστόσο, να διαλύουν το πέπλο της αβεβαιότητας. Πρόκειται για έκτακτες, βραχυχρόνιες παρεμβάσεις για Απρίλιο και Μάιο, σε μια συγκυρία όπου κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι το σοκ θα περιοριστεί στο επόμενο δίμηνο. Το ίδιο το πακέτο των 300 εκατ. ευρώ, με ψηφιακή κάρτα καυσίμων τύπου Fuel Pass, επιδότηση στο diesel κίνησης, παρέμβαση στα ακτοπλοϊκά και στήριξη στη τιμή των λιπασμάτων, δείχνει ότι η Αθήνα επιχειρεί να αγοράσει χρόνο απέναντι σε μια κρίση που ακόμη εξελίσσεται.
Το ερώτημα, όμως, είναι τι θα συμβεί αν η πενθήμερη παύση νέων αμερικανικών πληγμάτων σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές, που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ, λήξει χωρίς πραγματική αποκλιμάκωση. Η αγορά μπορεί να αντέδρασε με κάποια ανακούφιση στην είδηση της πενθήμερης ανάπαυλας, όμως ούτε υπάρχει επίσημη συμφωνία κατάπαυσης πυρός ούτε έχει εξαφανιστεί ο κίνδυνος επανόδου σε επιθέσεις της ίδιας ή και μεγαλύτερης κλίμακας. Τα ελληνικά νοικοκυριά ήδη αισθάνονται την πίεση στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, ενώ οι αγορές ήδη μεταβάλλουν προς το δυσμενέστερο τις προσδοκίες τους για τον πληθωρισμό και τη νομισματική πολιτική.
Και αυτό γιατί οι ζημίες που έχουν ήδη γίνει στην ενεργειακή αλυσίδα δεν παραπέμπουν σε μια κρίση που θα σβήσει αυτόματα μόλις πέσουν οι τόνοι. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει μιλήσει για τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην Ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, με τις ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ να έχουν σχεδόν παγώσει, ενώ η ίδια η συζήτηση στην Ευρώπη γίνεται πλέον με παραδοχή ότι οι επιπτώσεις θα εξαρτηθούν από την ένταση, το εύρος και κυρίως τη διάρκεια της κρίσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η περίπτωση του Κατάρ είναι ίσως η χαρακτηριστικότερη ένδειξη για το πού βρισκόμαστε. Η QatarEnergy έχει δηλώσει ότι το πλήγμα σε δύο μονάδες LNG αφαιρεί το 17% της εξαγωγικής της δυναμικότητας και ότι η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να χρειαστεί από… τρία έως πέντε χρόνια. Ακόμα και αν μία χώρα δεν αγοράζει από αυτές τις πηγές, η κατάρρευση ενός τμήματος της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου δεν μπορεί παρά να αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στην οικονομία. Στην ίδια γραμμή και η Chevron εκτιμά ότι η ανάκαμψη της παραγωγής στη Μέση Ανατολή θα πάρει χρόνο ακόμη και αν σταματήσουν οι εχθροπραξίες.
Με αυτή την εικόνα, η ελληνική αγορά δεν περιμένει το επόμενο επεισόδιο για να νιώσει την πίεση. Η άνοδος έχει ήδη περάσει στις αντλίες, με τις τιμές να κινούνται ανοδικά, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να προχωρήσει σε πλαφόν περιθωρίων κέρδους όχι μόνο στα καύσιμα, αλλά και στα προϊόντα των σούπερ μάρκετ, αναγνωρίζοντας ότι ο κίνδυνος μετάδοσης στις τελικές τιμές έχει ήδη ανοίξει. Το γεγονός ότι το νέο πακέτο περιλαμβάνει και τα λιπάσματα και τα ακτοπλοϊκά είναι από μόνο του μια έμμεση παραδοχή ότι το πρόβλημα δεν εξαντλείται στα καύσιμα, αλλά επηρεάζει τις μεταφορές, την πρωτογενή παραγωγή και τελικά το κόστος στο ράφι.
Δεν είναι τυχαίο που κατά την παρουσίαση των τεσσάρων μέτρων περιορισμού του κόστους των καυσίμων, τονίστηκε πως η κυβέρνηση θα παρέμβει και στο μέλλον, εφόσον χρειαστεί. Ωστόσο, ακόμα και αν ένα δεύτερο ή τρίτο εθνικό πακέτο μπορεί να απορροφήσει μέρος της κοινωνικής και πολιτικής πίεσης, δύσκολα μπορεί να ανατρέψει μια κρίση που θα συνεχίσει να τροφοδοτείται από το εξωτερικό. Η ψηφιακή κάρτα καυσίμων μειώνει ένα κομμάτι της επιβάρυνσης για ένα διάστημα, όπως και η επιδότηση στο diesel κίνησης. Δεν αλλάζουν όμως καθοριστικά την κατάσταση, ότι όταν η διεθνής ενεργειακή αλυσίδα είναι σοκαρισμένη για μήνες, το κόστος διαχέεται από τις οδικές μεταφορές μέχρι τη γεωργία, τις ακτοπλοϊκές συνδέσεις και τη βιομηχανία. Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο αν θα υπάρξουν κι άλλα μέτρα συμπτωματικού χαρακτήρα, αλλά πόσο αποτελεσματικά μπορεί να είναι, όταν το σοκ είναι ισχυρό και επίμονο.
Η προσοχή στην Ε.Ε. και στο Eurogroup
Το βασικό ζήτημα είναι πως άμεσα μέτρα στήριξης μπορούν να αποφασίζονται σε εθνικό επίπεδο, αλλά μόνο όσο χωρούν στον δημοσιονομικό χώρο του 2026 και μέσα στα όρια του νέου ευρωπαϊκού κανόνα δαπανών. Από εκεί και πέρα, αν η κρίση έχει μεγαλύτερη διάρκεια το βάρος μεταφέρεται αναγκαστικά στην Ευρώπη, γιατί εκεί θα κριθεί αν θα υπάρξει κοινός συντονισμός, μεγαλύτερη ευελιξία ή νέα κοινά εργαλεία αντιμετώπισης.
Το βλέμμα στρέφεται τώρα στη σημερινή συνεδρίαση του Eurogroup, μέσω τηλεδιάσκεψης, με αντικείμενο την αποτίμηση των επιπτώσεων της κρίσης της Μέσης Ανατολής στην οικονομία της Ε.Ε. Ηδη στο Eurogroup στις 9/3/2026 είχε τεθεί το θέμα της ανοδικής πίεσης στις τιμές ενέργειας, της ανάγκης να παραμείνουν συντονισμένα τα κράτη-μέλη και του κινδύνου για πιο παρατεταμένη περίοδο αστάθειας με συνέπειες σε μεταφορές, πληθωρισμό και επιχειρήσεις. Απομένει να φανεί αν η Ευρώπη έχει τα αντανακλαστικά και τη δυνατότητα να αντιδρά συντονισμένα μπροστά στον γενικευμένο κίνδυνο.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2026)
