Η Ελλάδα ενέκρινε προ ημερών την ενδιάμεση αναθεώρηση του ΕΣΠΑ που διανέμει για την περίοδο 2021-2027 20,54 δισ. ευρώ επιδοτήσεων. Η αναθεώρηση φτάνει στα 2,1 δισ. ευρώ και είναι εκτενής εν συγκρίσει με το τι έγινε στα υπόλοιπα κράτη. Τα συγκριτικά στοιχεία, ωστόσο, που έχει αναπτύξει η Κομισιόν δείχνουν κάποια… παράδοξα: η Ελλάδα μετέφερε τα πιο πολλά λεφτά σε αμυντικές επενδύσεις, στερώντας πόρους από την επιχειρηματικότητα και τη στέγαση.
Μόνο δύο κράτη (η Πολωνία και η Ρουμανία) ανακατεύθυναν πιο μεγάλο σε αξία πακέτο από ό,τι η Ελλάδα για αμυντικές επενδύσεις. Τα πιο πολλά κράτη και ειδικά ο υπόλοιπος Νότος έκανε το ακριβώς αντίθετο: έδωσε τα πιο πολλά επιπλέον κονδύλια σε προγράμματα τύπου «Ανταγωνιστικότητα» για τη στήριξη των επιχειρήσεων και της τεχνολογίας, αλλά και σε κοινωνική στέγη…
Η ενδιάμεση αναθεώρηση γίνεται σε κάθε ΕΣΠΑ για να προσαρμοστεί με βάση τις νέες συνθήκες που επικρατούν χρόνια μετά την έναρξή του (το 2021 εν προκειμένω). Από τα 2,13 δισ. ευρώ κοινοτικών πόρων που άλλαξαν χέρια, τα 1,91 δισ. ευρώ αφορούν την εισαγωγή νέων στρατηγικών προτεραιοτήτων, ενώ τα 224 εκατ. ευρώ αφορούν ήδη υφιστάμενες προτεραιότητες. Ανά την Ε.Ε. αναθεωρήθηκαν κονδύλια ύψους 34,6 δισ. ευρώ (επί συνόλου 367,3 δισ. ευρώ που προβλέπονται για τα ανάλογα προγράμματα).
Οι πέντε προτεραιότητες
Τα κράτη επέλεξαν να ξαναμοιράσουν τα κονδύλια ανάμεσα σε πέντε νέες στρατηγικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε κρίσιμους τομείς με βάση το νέο σκηνικό όπως διαμορφώνεται από τις γεωπολιτικές κρίσεις αλλά και νέα μέτωπα. Αναλυτικά οι προτεραιότητες και η κατανομή είναι η εξής.
– Η Ελλάδα έδωσε 634 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της άμυνας, της ασφάλειας και της πολιτικής ετοιμότητας.
– Στα 572 εκατ. ευρώ φτάνει το ποσό που διατέθηκε για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσω χρηματοδότησης κρίσιμων τεχνολογιών από την Πλατφόρμα Στρατηγικών Τεχνολογιών για την Ευρώπη (STEP).
– Θα διατεθούν 356 εκατ. ευρώ για την ασφαλή πρόσβαση στο νερό και στη βιώσιμη διαχείριση των υδάτινων πόρων.
– Στα 232 εκατ. ευρώ φτάνουν τα επιπλέον κονδύλια για προσιτή και βιώσιμη στέγαση.
– Στα 113 εκατ. ευρώ είναι το επιπλέον ποσό για την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.
Τι έγινε στην Ε.Ε.
Στην Πορτογαλία (που έχει ένα πρόγραμμα ανάλογης αξίας με αυτό της Ελλάδας) η ανακατανομή έφτασε στα 2,54 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 1,23 δισ. ευρώ πήγε για την ανταγωνιστικότητα, 656 εκατ. ευρώ για την κοινωνική στέγαση, 524 εκατ. ευρώ για τα ύδατα και μόνο 114 εκατ. ευρώ για την άμυνα.
Στην Ιταλία, που τρέχει ένα πρόγραμμα αξίας 42,1 δισ. ευρώ, η αναθεώρηση ήταν της τάξης των 4,66 δισ. ευρώ και μόνο 248 εκατ. ευρώ πήγαν για την άμυνα. Μετέφερε 4,66 δισ. ευρώ για την ανταγωνιστικότητα και 1,12 δισ. για τη στέγαση.
Αλλά και στην Ισπανία, που αναθεώρησε πόρους 3,2 δισ. ευρώ, τα 2,1 δισ. ευρώ πήγαν για την ανταγωνιστικότητα και 435 εκατ. ευρώ για την άμυνα. Στη Γερμανία, που λαμβάνει ποσό ίσο περίπου με της Ελλάδας (λόγω ανάπτυξης), η αναθεώρηση ήταν της τάξης των 2,1 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 1,9 δισ. ευρώ όδευσαν στον άξονα της ανταγωνιστικότητας…
Τα δύο οφέλη
Τα επιπλέον οφέλη για τα προγράμματα του ΕΣΠΑ 2021-2027 μετά την αναθεώρηση συνδέονται και με δύο επιπλέον παράγοντες. Δίδεται κατά 1 έτος παράταση της επιλεξιμότητας των δαπανών των προγραμμάτων (Ν+3 αντί για Ν+2), δηλαδή έως και το 2030. Στην πράξη εξισώνεται το υφιστάμενο ΕΣΠΑ με το προηγούμενο. Επίσης, έγινε δεκτή η χορήγηση επιπλέον προκαταβολών ύψους 650 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 450 εκατ. ευρώ έχουν εισρεύσει στη χώρα. Η κυβέρνηση, με την επιπλέον χρηματοδότηση για τη στέγαση, προαναγγέλλει, πάντως, το νέο πρόγραμμα επιδότησης για ανακαίνιση ιδιωτικών κατοικιών με ήπια ενεργειακή αναβάθμιση, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 500 εκατ ευρώ. Η επιδότηση θα αρχίζει από 70% και θα φτάνει έως το 95% και απευθύνεται σε νοικοκυριά με χαμηλά έως μεσαία εισοδήματα.
Αγώνας δρόμου για να μη χαθεί το στοίχημα της απορρόφησης
Η αναθεώρηση του ΕΣΠΑ τώρα απαιτεί μια γραφειοκρατία «ενσωμάτωσης» στα 21 εθνικά και περιφερειακά προγράμματα για να προσαρμοστούν και να εκδοθούν νέες δράσεις. Μετά αρχίζει το τροχάδην γιατί λόγω του Ταμείου Ανάκαμψης και άλλων δυσλειτουργιών (από τον πόλεμο που αλλάζει τα κόστη έως το πολιτικό σκηνικό) πολλές δράσεις έχουν μείνει πίσω και ο χρόνος πλέον αρχίζει να μετρά αντίστροφα.
Είναι χαρακτηριστικό πως το 1ο δίμηνο του 2026 οι δαπάνες του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων, που τροφοδοτεί το ΕΣΠΑ, ήταν πίσω κατά 591 εκατ. ευρώ σε σχέση με τον στόχο: έφτασαν στα 544 εκατ. ευρώ, έναντι στόχου 1,135 δισ. ευρώ και επίδοσης στα 822 εκατ. ευρώ το 2025. Το εν λόγω «φρένο» πρέπει να αντιστραφεί έως τον Ιούνιο που θα γίνουν οι επόμενες αιτήσεις πληρωμών στις Βρυξέλλες, εξηγούν αρμόδιοι φορείς. Το πιο… εφικτό είναι, αναφέρουν, να υπάρξει πιο μεγάλο τροχάδην μετά τον Αύγουστο, που λήγει το Ταμείο Ανάκαμψης, με το στόχο για το σύνολο του 2026 να είναι δαπάνες 9,5 δισ. ευρώ (συν 7,192 δισ. ευρώ για το Ταμείο Ανάκαμψης).
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 10/4/2026)
