Το χώμα που πατάμε, το χώμα που καλλιεργούμε, το χώμα το οποίο «θρέφει» τα δέντρα στα δάση και τα αγριολούλουδα στα λιβάδια είναι ένας ολόκληρος κόσμος με τη δική του βιοποικιλότητα.
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΣΚΟΥΚΗ*
Συνάμα είναι ένα «βαρόμετρο» της ισορροπίας των οικοσυστημάτων. Αποθηκεύει περισσότερο άνθρακα από όσο η ατμόσφαιρα, τα φυτά και τα ζώα σε συνδυασμό, με αποτέλεσμα να αποτελεί κύριο ρυθμιστή του κλίματος, ενώ παράλληλα μας χαρίζει τροφή και ελέγχει τους υδάτινους πόρους. Επομένως, οτιδήποτε διαταράσσει το έδαφος και τη ζωή που φιλοξενεί τελικά ταρακουνά συθέμελα το «οικοδόμημα» του πλανήτη μας.
Για τη Ελλάδα βρέθηκε ότι υπολείμματα μυκητοκτόνων, ζιζανιοκτόνων, εντομοκτόνων «δηλητηριάζουν» τη ζωή στο έδαφος. Την «καρδιά» της επιβάρυνσης με φυτοφάρμακα του εδάφους αποτελεί παράγοντας που διαμορφώνει τη βιοποικιλότητα του εδάφους με τις βασικές ιδιότητες που το ίδιο διαθέτει, όπως η σύστασή του και το pH του. Ηταν μάλιστα χαρακτηριστικό το γεγονός ότι η επιμόλυνση δεν αφορούσε μόνο τις καλλιέργειες, όπου όντως γίνεται εφαρμογή τέτοιων χημικών, αλλά και τα δάση και τα λιβάδια, όπου δεν εφαρμόζονται φυτοφάρμακα, «πιθανότατα εξαιτίας του ψεκασμού των φυτοφαρμάκων που “ταξιδεύουν” σε άλλα εδάφη και τα επιμολύνουν». Ορισμένα από αυτά τα χημικά είναι πολύ επίμονα, ανιχνεύονται στο έδαφος ακόμη και 20 χρόνια μετά την εφαρμογή τους. Μπορούν επίσης να μεταφέρονται εύκολα μέσω του ανέμου και των νερών. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε άλλη μελέτη εντοπίσαμε ίχνη φυτοφαρμάκων ακόμα και στην Ανταρκτική, τα οποία πιθανότατα έφτασαν εκεί μέσω του αέρα και των νεφών.
Απώλεια ωφέλιμων μυκήτων
Και τι σημαίνει αυτή η παρουσία των χημικών στο έδαφος; Πρόκληση σοβαρών βλαβών σε ωφέλιμους οργανισμούς, όπως οι μυκορριζικοί μύκητες (mycorrhizal fungi), που ζουν στο έδαφος και «συνάπτουν» μια συμβιωτική και επωφελή σχέση με τις ρίζες των φυτών αλλά και οι νηματώδεις σκώληκες, οι οποίοι βοηθούν τα φυτά να απορροφούν πολύτιμα θρεπτικά στοιχεία. Σημαίνει επίσης διαταραχή σε ζωτικές για το έδαφος βιολογικές και χημικές διεργασίες όπως η ανακύκλωση του φωσφόρου και του αζώτου που διασφαλίζει τη γονιμότητα του εδάφους και τη θρέψη των φυτών.
Η χρήση φυτοφαρμάκων πρέπει και μπορεί να μειωθεί δραστικά. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί αλλάζοντας τη διαχείριση των αγροτικών καλλιεργειών και ενισχύοντας την εναλλαγή των ειδών των καλλιεργειών αλλά και καλλιεργώντας ανθεκτικά στις ασθένειες φυτά.
Επιπλέον είναι σημαντική η προαγωγή βιολογικών εναλλακτικών για την αντιμετώπιση ασθενειών των φυτών, όπως η χρήση ωφέλιμων βακτηρίων και μυκήτων, τα οποία πολεμούν τις ασθένειες και βελτιώνουν τη ζωτικότητα των φυτών. Και βέβαια οι καταναλωτές πρέπει κατά το δυνατόν να αγοράζουν φρούτα και λαχανικά που έχουν παραχθεί χωρίς φυτοφάρμακα ή με τα ελάχιστα δυνατά φυτοφάρμακα.
Διερευνούμε αν κατά κύριο λόγο ωφέλιμοι μικροοργανισμοί μπορούν να αποτελέσουν καλή εναλλακτική των φυτοφαρμάκων, αυξάνοντας την παραγωγικότητα των φυτών και καθιστώντας τα πιο ανθεκτικά στις ασθένειες. Τα μέχρι στιγμής στοιχεία μάς δίνουν πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ιδίως σε ό,τι αφορά πιο ξηρά κλίματα όπως της Ελλάδας. Είναι πραγματικά επείγον να βρεθούν αποτελεσματικές και φιλικές προς το περιβάλλον λύσεις και η επιστήμη πασχίζει για να κερδίσουμε όλοι μας (υγιές) έδαφος απέναντι σε ένα «φαρμακερό», ζήτημα το οποίο έχει επίπτωση στον καθένα μας.
* Kαθηγητής Δερματολογίας,
νομικός, πρόεδρος της Ιπποκρατείου
Aκαδημίας Iαματικής Iατρικής,
πρόεδρος Παγκόσμιας Aκαδημίας
Kινεζικής και Συμπληρωματικής
Iατρικής
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 8/5/2026)
