Είναι γενικά παραδεκτό πως το σύγχρονο τραπεζικό σύστημα χαρακτηρίζεται από ψηφιακό μετασχηματισμό, ταχύτητα συναλλαγών και αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο. Χρησιμοποιεί εξελιγμένα συστήματα πληρωμών, εναλλακτικά ψηφιακά δίκτυα για αποτελεσματικότητα και εστιάζει στην προσαρμογή σε νέες τεχνολογικές και κεφαλαιακές απαιτήσεις.
ΤΟΥ ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑ
Αναμφίβολα, oι τράπεζες είναι απαραίτητες στην προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης μέσω της αποτελεσματικής κατανομής κεφαλαίων, της διασφάλισης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και της εφαρμογής της νομισματικής πολιτικής. Στο πλαίσιο αυτό, το 2026 ο εκσυγχρονισμός του τραπεζικού συστήματος επικεντρώνεται στην «ασύνδετη τραπεζική» (unconstrained banking), όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη, τα ψηφιακά νομίσματα και οι αυτοματοποιημένες διαδικασίες με cloud-native υποδομές για ταχύτητα, διαλειτουργικότητα (ISO 20022) και δυνατότητα real-time συναλλαγών κάνουν delete τους περιορισμούς του παρελθόντος.
Ως γνωστόν το τραπεζικό σύστημα, παρά τις ενέσεις που δέχτηκε μέσω των ανακεφαλαιοποιήσεων, παραμένει απρόσιτο για τους επιχειρηματίες, τους μικρομεσαίους και τους αυτααπασχολούμενους, αφού για μια δανειοδότηση απαιτείται πλήθος εγγυήσεων, ενώ υψηλό είναι το επιτοκιακό περιθώριο.
Υπό την έννοια αυτή, η παρουσία πιστωτικών ιδρυμάτων που επικεντρώνονται σε συγκεκριμένους τομείς της οικονομίας, γεωγραφικές περιοχές και κατηγορίες πελατών είναι όχι μόνο θεμιτή, αλλά και απαραίτητη για τη συνολική σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Ως γνωστόν οι συνεταιριστικές τράπεζες εξυπηρετούσαν επί τούτου αυτό τον σκοπό, επειδή προσφέρουν υπηρεσίες και λειτουργούν σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές. Αναπόφευκτα η βαθιά και παρατεταμένη χρηματοοικονομική κρίση της ελληνικής οικονομίας επηρέασε την ευρωστία τους, ενώ ο προσανατολισμός τους σε δάνεια προς μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις συνέβαλε στην επιδείνωση της ποιότητας του δανειακού τους χαρτοφυλακίου και στη αλλοίωση της κεφαλαιακής τους βάσης. Συγχρόνως, η ιδιομορφία των συνεταιριστικών τραπεζών, όπου ο μεριδιούχος είναι και πελάτης, τις καθιστούσε ευάλωτες τόσο ως προς τα συστήματα εταιρικής διακυβέρνησης, διαχείρισης κινδύνων και πληροφορικής όσο και ως προς τη συχνή εμφάνιση περιπτώσεων σύγκρουσης συμφερόντων. Το αποτέλεσμα ήταν η «εξαφάνιση» των συνεταιριστικών τραπεζών μέσα σε χρονική περίοδο μιας δεκαετίας.
Παρά ταύτα, η χαρακτηριστικότερη περίπτωση βέλτιστης πρακτικής από το διεθνές περιβάλλον είναι τα γερμανικά «Sparkassen», με δίκτυο 500 τοπικών ταμιευτηρίων και 15.000 υποκαταστημάτων, τα οποία εμφανίζουν μοναδικά στοιχεία από άποψη δομής, οργάνωσης, λειτουργίας καθώς και ορισμού του πεδίου λειτουργίας και ευθύνης τους.
ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ
Τα «Sparkassen» δεν προσφέρουν απλώς χρηματοδότηση, αλλά υποχρεούνται από το καταστατικό σύστασής τους να στηρίζουν τη βιώσιμη ανάπτυξη της συνολικής οικονομίας εντός της προκαθορισμένης γεωγραφικής περιοχής επιχειρηματικής λειτουργίας τους, διατηρώντας όμως την ανεξαρτησία τους από τις τοπικές Αρχές. Κομβικό σημείο της υγιούς λειτουργίας τους είναι η μη δυνατότητα ιδιωτικοποίησή τους ή η εκτροπή των κερδών τους προς χρήση για άλλους σκοπούς.
Η στενή τους διασύνδεση με την τοπική οικονομία και κοινωνία παρέχει επιπλέον γνώσεις για τις τοπικές και περιφερειακές συνθήκες και λειτουργεί ενισχυτικά στις κεντροποιημένες πιστοδοτικές διαδικασίες, οι οποίες πολλάκις είναι αποξενωμένες από την τοπική κοινωνία, οπότε επηρεάζονται σε μικρότερο βαθμό από το πρόβλημα της ασύμμετρης πληροφόρησης.
Ως εκ τούτου, έχουν δυνητικά την ικανότητα να κατανοούν καλύτερα τα αιτήματα των δανειοληπτών και να αξιολογούν τη σκοπιμότητα και τα ευρύτερα οφέλη συγκεκριμένων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων συνυφασμένων με τις τοπικές ανάγκες και συνθήκες.
Επίσης, μπορούν να υιοθετούν πιο μακροχρόνιο ορίζοντα, διότι δεν είναι δέσμιες των τριμηνιαίων αποτελεσμάτων και των σχετικών απαιτήσεων των εισηγμένων τραπεζών. Ως εκ τούτου, είναι σε θέση να λειτουργήσουν ενισχυτικά στον παραδοσιακό τραπεζικό τομέα και να ενισχύουν τις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης των τοπικών κοινωνιών, αλλά και προσθετικά της εθνικής οικονομίας.
Παρά ταύτα, σημαντικό πεδίο δραστηριοποίησής τους αποτελεί η στήριξη της κοινωνικής επιχειρηματικότητας που συνάδει απόλυτα και με τη στόχευση των στρατηγικών επιδιώξεων της Ε.Ε. για βιώσιμη κοινωνική οικονομία της αγοράς. Ειδικά στην Ελλάδα οι προοπτικές δραστηριοποίησης στην κοινωνική επιχειρηματικότητα είναι θετικές, καθώς τα μεγέθη της κοινωνικής οικονομίας υπολείπονται σημαντικά των αντίστοιχων ευρωπαϊκών μέσων όρων. Ενδεικτικά, η κοινωνική οικονομία στην Ε.Ε. καλύπτει περίπου το 8% της συνολικής απασχόλησης, ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο του αντίστοιχου ελληνικού.
Ως εκ τούτου, συναφή μοντέλα με επικέντρωση στην τοπική αγορά, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, δύνανται να υποστηρίξουν αξίες και δραστηριότητες που εμπίπτουν στον επιχειρηματικό βραχίονα κοινωνικής και αλληλέγγυας επιχειρηματικότητας, παρέχοντας κατάλληλα προϊόντα και υπηρεσίες. Είναι αυτονόητο πως στο πλαίσιο ενός ολοκληρωμένου σχεδίου με προσανατολισμό στην αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου καταλυτικό ρόλο διαδραματίζει η διασφάλιση χρηματοδότησης της οικονομίας.
Η αξιοποίηση της θετικής εμπειρίας χωρών όπου συναφείς τραπεζικές δραστηριότητες έχουν σημαντική συμμετοχή στο χρηματοπιστωτικό σύστημα οφείλει να αποτελεί, αν μη τι άλλο, αντικείμενο προσεκτικής μελέτης και αξιοποίησης.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 10/4/2026)
