Το «δίκοπο μαχαίρι» των οικογενειακών επιχειρήσεων

Αυτή την εποχή το ενδιαφέρον της αγοράς στρέφεται στην επόμενη μέρα τουλάχιστον δύο ή τριών ισχυρών ομίλων της χώρας

Οι οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελούν ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία του ελληνικού επιχειρείν. Αρκετές από αυτές μάλιστα διαθέτουν ρίζες που αρχίζουν πριν από πολλές δεκαετίες, ίσως πάνω από έναν αιώνα για ορισμένες, και παρ’ όλα αυτά συνεχίζουν να «ζουν και να βασιλεύουν» έως σήμερα, με ισχυρές προοπτικές και για την επόμενη μέρα τους.

Του ΜΙΧΑΛΗ ΚΟΣΜΕΤΑΤΟΥ

Για κάποιους η παράδοση απλώς συνεχίζεται. Σε μερικές περιπτώσεις όμως ο οικογενειακός χαρακτήρας μιας εταιρίας ή ενός ομίλου μπορεί να εξελιχθεί σε «δίκοπο μαχαίρι».

Οι λόγοι, περισσότεροι του ενός: εάν, π.χ., ενδιάμεσα των… γενεών αποδειχθεί ότι δεν υπάρχει έτοιμη διάδοχη κατάσταση, εάν προκύψουν εσωτερικές έριδες μεταξύ οικογενειών ή εάν -για εισηγμένες- δεν εξασφαλίζεται το ελάχιστο ποσοστό διασποράς σε «τρίτους».

Διαβάστε ακόμα: «Αθάνατες» επιχειρήσεις, που… ζουν τη δεύτερη «νιότη» τους

Οταν, επίσης, μερίδιο των μετοχών ανήκει σε άλλους μετόχους εκτός οικογενείας, θα πρέπει να διασφαλίζεται η διατήρηση των ισορροπιών, έτσι ώστε να μην ελλοχεύουν κίνδυνοι εντάσεων ή και προβλημάτων στη λήψη αποφάσεων και στον καθορισμό στρατηγικής.

Τέτοια παραδείγματα έχουν εντοπιστεί τα τελευταία χρόνια, αυτό είναι βέβαιο. Ωστόσο, έχουν διαπιστωθεί και τα εντελώς αντίστροφά αυτών: μια οικογενειακή επιχείρηση να παραδίδει τη σκυτάλη από τη μια γενιά στην άλλη και τα πάντα να λειτουργούν αρμονικά.

ΟΙ ΔΥΟ ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΝΟΜΙΣΜΑΤΟΣ

Οι ελληνικές γαλακτοβιομηχανίες προσφέρουν τέτοια θετικά παραδείγματα, όπως πιο πρόσφατα τα Ελληνικά Γαλακτοκομεία, νωρίτερα η Κρι Κρι, η ΦΑΓΕ, αλλά και η Μεβγάλ. Στον θεσσαλικό όμιλο των Ελληνικών Γαλακτοκομείων το καλοκαίρι του 2024, λιγότερο από μια διετία πριν, οι μέτοχοι Δημήτρης και Μιχάλης Σαράντης παραχώρησαν έπειτα από τέσσερις δεκαετίες το «τιμόνι» στα παιδιά τους, τους πρωτότοκους γιους τους, Στέλιο Δ. Σαράντη και Στέλιο Μ. Σαράντη, που υπέγραψαν τους τελευταίους ισολογισμούς υπό τις ιδιότητες του προέδρου και του διευθύνοντα συμβούλου.

Στη σερραϊκή εισηγμένη Κρι Κρι ο πρόεδρος και CEO Παναγιώτης Τσινάβος έχει ανοίξει την «πόρτα» στη νέα γενιά, όπως και η Μαίρη Χατζάκου στη Μεβγάλ, κόρη του ιδρυτή της μακεδονικής γαλακτοβιομηχανίας, σε μια εταιρία με ζωή από τα 50s. Η «σιδηρά κυρία» του κλάδου ήταν αυτή που έβαλε τέλος στις εσωτερικές διαμάχες πριν από μια δεκαετία και οδήγησε τη Μεβγάλ σε ένα από τα σημαντικότερα turn around stories του εγχώριου επιχειρείν. Στη ΦΑΓΕ η οικογένεια Φιλίππου εξακολουθεί να κρατά τα «ηνία». Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα εντοπίζεται στη Loulis Food Ingredients, Νο 1 αλευροβιομηχανία της Ελλάδας, στην ηγεσία της οποίας ο Νίκος Κ. Λούλης εκπροσωπεί από το 2010 την 7η γενιά της οικογένειάς του, από το πολύ μακρινό 1782.

Κάθε νόμισμα διαθέτει πάντα δυο όψεις. Στον αντίποδα, λοιπόν, μία από τις πιο πολυσυζητημένες υποθέσεις υπήρξε αυτή της κρητικής βιομηχανίας αλλαντικών Creta Farms, όταν ο «εμφύλιος» που ξέσπασε ανάμεσα στους αδελφούς Δομαζάκη, Κωσταντίνου και Εμμανουήλ, οδήγησε τον τότε leader του κλάδου στα πρόθυρα της κατάρρευσης και εν τέλει η εταιρία διασώθηκε καταλήγοντας στα χέρια ενός «τρίτου», του Δημήτρη Βιντζηλαίου. Η οινοποιία Μαλαματίνα ταλανίστηκε από την κόντρα του Κωνσταντίνου Μαλαματίνα και της πρώην συζύγου του Κατερίνας Μαλαματίνα πριν από την εξυγίανση και την εξαγορά της από τον Ομιλο Mantis. Ενδεικτικά παραδείγματα, αλλά όχι τα μόνα, αφού ανάλογες αντιπαραθέσεις με δικαστικές προεκτάσεις βίωσαν κατά το κοντινό παρελθόν και άλλες ελληνικές επιχειρήσεις, όπως τα Μάρμαρα Παυλίδη, ή η αλυσίδα σούπερ μάρκετ Market In της οικογένειας Ράμμου.

Η καπνοβιομηχανία Καρέλια, με πορεία άνω του ενός αιώνα, από το 1888, έχει στις διοικητικές θέσεις τον διευθύνοντα σύμβουλο Ανδρέα Γ. Καρέλια, την πρόεδρο Μαργαρίτα – Βικτωρία Γ. Καρέλια (μη εκτελεστικό μέλος) και τον αντιπρόεδρο Ευστάθιο Γ. Καρέλια. Ούτε αυτή απέφυγε παλαιότερα τις ενδοοικογενειακές διαμάχες, αλλά δεν έπεσε σε αναταράξεις και διατηρείται σε «ρότα» ισχυρής ανάπτυξης, αν και ως εισηγμένη βρέθηκε αντιμέτωπη με θέματα ελεύθερης διασποράς…

ΠΩΛΗΤΗΡΙΟ Ή ΜΕΤΑΒΑΣΗ;

Ανθρωποι με βαθιά γνώση της αγοράς παραδέχονται και ομολογούν ότι η ώρα της διαδοχής από γενιά σε γενιά θεωρείται ευαίσθητη κι ενίοτε κρίσιμη για μια οικογενειακή εταιρία ή έναν όμιλο.

Τα διαθέσιμα στοιχεία επιβεβαιώνουν το συμπέρασμα ότι ένα μεγάλο μέρος των μικρομεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων στην Ελλάδα ελέγχεται από οικογένειες.

Ερευνα της ΕΥ πριν από λίγους μήνες ανέδειξε τη διαχείριση της διαδοχής και της μετάβασης από γενιά σε γενιά ως μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις οικογενειακές επιχειρήσεις, με το 52% των επιχειρηματιών να τη θεωρεί κρίσιμο ζήτημα και το 54% να μιλά για ανάγκη εξισορρόπησης οικογενειακών και επιχειρηματικών συμφερόντων.

Επιπλέον, μόλις ένας στους τρεις επιχειρηματίες σε «οικογενειακά μαγαζιά» φάνηκε να διαθέτει επίσημο σχέδιο διαδοχής!

Δεν λείπουν, δε, και περιπτώσεις ομίλων, όπως συμβαίνει και σήμερα, που ενώ υπάρχει γενιά η οποία θα αποτελέσει τη φυσική διαδοχή ενός ή περισσότερων προσώπων δεν δείχνει διατεθειμένη να κάνει το ίδιο και στο επιχειρηματικό σκέλος. Ή δεν υπάρχει κιόλας.

Συνεπώς, οι λύσεις δεν είναι πολλές, μπροστά σε μια τέτοια κατάσταση: η πώληση μιας μεγάλης επιχείρησης οικογενειακού χαρακτήρα χωρίς διάδοχη κατάσταση ή με αδυναμίες η μετάβασή της σε νέο καθεστώς (για τους «Χ» λόγους) είναι μια λύση.

Η αλλαγή στρατηγικής, μια άλλη: κρατούν τα μέλη (ή ένα μέλος, προηγούμενης γενιάς) μιας οικογένειας το πλειοψηφικό ποσοστό των μετοχών και «δίνουν» το management (ή και μετοχές) σε στελέχη εκτός οικογένειας.

Δεν είναι υπερβολή ότι αυτή την εποχή το ενδιαφέρον της αγοράς στρέφεται στην επόμενη μέρα τουλάχιστον δύο ή τριών ισχυρών επιχειρηματικών ομίλων της χώρας…

Διαβάστε ακόμα: ΣΕΒ: Πώς μπορούν οι επιχειρήσεις να αξιοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη

ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 29/5/2026)