Λύσεις από το… παρελθόν, με οδηγό τις κινήσεις που έγιναν με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία – Οι πρώτες αποφάσεις θα ληφθούν στη Σύνοδο Κορυφής στις 19-20 Μαρτίου
Το τρενάκι του τρόμου στη διεθνή τιμή του πετρελαίου αποτελεί και το βαρόμετρο των αντιδράσεων της Ευρώπης, τόσο σε επίπεδο κρατών-μελών όσο και σε επίπεδο συλλογικής δράσης της Ε.Ε. Ο κόκκινος συναγερμός της προηγούμενης Δευτέρας, όταν η τιμή του πετρελαίου σκαρφάλωσε προς τα 120 δολ. το βαρέλι, έγινε «πορτοκαλί», με τη μείωση τιμών κάτω από το όριο των 100 δολ., επαναφέροντας το χρονικό ορόσημο για τις συζητήσεις περί συλλογικής αντίδρασης της Ευρώπης για τη Σύνοδο Κορυφής που θα λάβει χώρα στις 19-20 Μαρτίου.
Παρ’ όλα αυτά, τα κράτη-μέλη αρχίζουν και παίρνουν μέτρα, με την κυβέρνηση να αναγγέλλει εσπευσμένα την Τετάρτη (11/3) πλαφόν στις τιμές των καυσίμων, των σούπερ μάρκετ αλλά και της βιομηχανίας λόγω του κινδύνου για νέο πληθωριστικό ράλι, για το οποίο υπάρχουν ήδη σημάδια στην αγορά. Επονται, λοιπόν, τα μέτρα στήριξης που ξεδιπλώνονται ανάλογα με το πού θα πάει η σύρραξη, με εκκίνηση τις παρεμβάσεις τύπου «pass» που ελήφθησαν και το 2022 και μία βεντάλια η οποία μπορεί να «ανοίξει» περιλαμβάνοντας μια κοινή στήριξη για ελάφρυνση των λογαριασμών ρεύματος, την ενεργοποίηση ρήτρας διαφυγής για μέτρα στήριξης (με κρατικό χρήμα που επιβαρύνει το χρέος), την παροχή ευελιξίας για ενισχύσεις, αλλά και για μεταφορά κονδυλίων από ΕΣΠΑ και Ταμείο Ανάκαμψης έως (σε ένα σενάριο κακής εξέλιξης του πολέμου) ένα νέο πακέτο της ΕΕ τύπου Ταμείο Ανάκαμψης Νο 2.
Το πρώτο πακέτο τύπου Ουκρανίας
Προς το παρόν τα βλέμματα στρέφονται από την Αθήνα προς τη Μέση Ανατολή και τις Βρυξέλλες. Σε επίπεδο υπουργών Οικονομικών, η πρώτη κατεύθυνση έχει δοθεί κατά τη σύνοδο της προηγούμενης Τρίτης (10/3), αφού το αρχικό σχήμα παροχών ουσιαστικά υπάρχει. Είναι τα μέτρα που ελήφθησαν το 2022-23 κατά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και το προηγούμενο ενεργειακό σοκ.
Ο μηχανισμός αυτός είναι θεσμοθετημένος, εξηγούν αρμόδιες πηγές, και επιτρέπει επανάληψη των παρεμβάσεων, αποτελώντας ένα πρώτο πλαίσιο ελευθερίας που έχουν τα κράτη-μέλη. Ανάλογα, προφανώς, με τις δημοσιονομικές τους δυνατότητες. Αυτό είναι και το ζήτημα για την Αθήνα. Καθώς οι δημοσιονομικές δυνατότητες έχουν εξαντληθεί (παρά τη ρήτρα διαφυγής στις αμυντικές δαπάνες), τα περιθώρια για νέα «pass» είναι περιορισμένα (χρονικά και ποσοτικά).
Σε αυτό το σημείο εισάγεται το επόμενο στάδιο στα σχέδια που συζητούνται ατύπως στην Ε.Ε.: η επίσημη ενεργοποίηση (με αναγγελία της Κομισιόν) μιας ανάλογης γενικής ρήτρας διαφυγής για τις δαπάνες που σχετίζονται με τη νέα κρίση (στο πρότυπο της πανδημίας) δίνει το δικαίωμα για πιο μεγάλο δημοσιονομικό περιθώριο.
Ανακατανομή κονδυλίων
Από το «παρελθόν» έρχονται και τα επόμενα μέτρα που συζητούνται στους «διαδρόμους» των κοινοτικών οργάνων και μπορούν να ενεργοποιηθούν σε ένα σενάριο κλιμάκωσης του πολέμου και σε χρόνο και σε ένταση: η συμμετοχή της Ε.Ε. με κονδύλια, είτε μέσω μεταφοράς υφιστάμενων κεφαλαίων σε δράσεις στήριξης είτε -σε δεύτερο χρόνο- η δημιουργία ενός νέου οχήματος, με νέο κοινοτικό δανεικό χρήμα τύπου Ταμείο Ανάκαμψης Νο 2.
Η πρώτη φάση σε αυτόν τον σχεδιασμό προβλέπει ότι σε κονδύλια του υφιστάμενου ΕΣΠΑ θα δοθεί η δυνατότητα να μεταφερθούν σε μέτρα στήριξης για να καλύψουν το δημοσιονομικό κόστος το οποίο προκύπτει. Αυτό συνέβη με τον θεσμό της επιστρεπτέας προκαταβολής ή με τις αποζημιώσεις ειδικού σκοπού την περίοδο της πανδημίας. Παράλληλα μία συζήτηση που αρχίζει (ξανά) έχει σχέση με το Ταμείο Ανάκαμψης. Την προηγούμενη εβδομάδα ήταν στην Αθήνα οι εκπρόσωποι των κλιμακίων της Ε.Ε. για να αποτιμήσουν την πορεία των έργων, τα οποία πρέπει (με βάση τις υφιστάμενες συνθήκες) να ολοκληρωθούν έως το τέλος Αυγούστου.
Ανάλογα, ωστόσο, με τις εξελίξεις, υφίστανται πλέον αντικειμενικοί λόγοι αλλαγής των συνθηκών υλοποίησης των προγραμμάτων του Ταμείου Ανάκαμψης. Κάποια κόστη μεταφοράς και πρώτων υλών μπορεί να αυξάνονται ή ανά περίπτωση μπορεί να υπάρχουν ελλείψεις. Επίσης, το κέντρο βάρους πολλών φορέων μεταφέρεται. Αυτό μπορεί να οδηγήσει αρχικά σε ανασχεδιασμό προγραμμάτων και δράσεων ή σε μεγαλύτερη ευελιξία (από αυτή που είχαν -ούτως ή άλλως- σκοπό να δώσουν οι Βρυξέλλες). Δεν αποκλείεται, λοιπόν, ο ορίζοντας ολοκλήρωσης να μεταφερθεί (έστω και έμμεσα) προς το τέλος του έτους, για παράδειγμα, μέσω μιας αλλαγής ενός στόχου (από ολοκλήρωση σε συμβασιοποίηση).
Τι απαιτεί απόφαση Ε.Ε.
Ολα τα παραπάνω μπορούν να γίνουν χωρίς κάποια επίσημη απόφαση των «27», που είναι και η μεγάλη δυσκολία. Από εκεί και πέρα, αρχίζει συζήτηση αν πρέπει να γίνει κάτι πιο δομικό. Για παράδειγμα, αν πρέπει όλα τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης να δαπανηθούν για να μη χαθούν ή αν μπορεί να δημιουργηθεί ένα μαξιλάρι κονδυλίων για μέτρα στήριξης. Ενδεχομένως και σε συνδυασμό με ένα μικρό επιπλέον εργαλείο (δανείων), όπως αυτό που θεσπίστηκε για την Ουκρανία (RePowerEU).
Το παραπάνω βεβαίως απαιτεί απόφαση των κρατών-μελών και επικύρωση από τα εθνικά Κοινοβούλια κρατών που προβλέπουν σχετική διαδικασία (όπως, για παράδειγμα, είναι η Γερμανία ή η Ολλανδία). Κάτι τέτοιο θα φάνταζε αδύνατο μέχρι πρότινος, αλλά πλέον υπάρχει ο «Δούρειος Ιππος» και αυτός δεν είναι άλλος από τον πόλεμο και τις επιπτώσεις του.
Παρόμοια απόφαση βεβαίως θα χρειαστεί αν φτάσουμε στο σημείο που η δυναμική των εξελίξεων επιτάσσει να ανοίξει και πάλι συζήτηση για επιπλέον χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ούτως ώστε να ξεπεράσει την κρίση που θα προκύψει σε επίπεδο ανάπτυξης και πληθωρισμού. Δηλαδή, επιπλέον δάνεια ή επιδοτήσεις για την ανάκαμψη αλλά και για να χρηματοδοτηθεί η ενεργειακή και αμυντική της θωράκιση.
Σε αυτό το σημείο το μέλλον ενώνεται με το… παρόν. Γιατί όλα αυτά παραμένουν σενάρια που θα διαμορφώνονται όσο θα γίνεται πιο ορατή η εξέλιξη των πραγμάτων. Και η αρχή θα γίνει στη σύνοδο της επόμενης εβδομάδας, στην οποία θα αποκαλυφθούν και οι προθέσεις αλλά και οι συσχετισμοί, με τη Γαλλία και την Ισπανία να φανερώνουν -προς το παρόν- μία πιο δυναμική θέση από ό,τι η Γερμανία…
Υπό σκέψη επιδοτήσεις ρεύματος αλλά και τα γνωστά και δοκιμασμένα «pass»
Στα σχέδια πανευρωπαϊκής στήριξης κεντρικό στοιχείο προς το παρόν εν όψει της συνόδου της ερχόμενης εβδομάδος είναι το ενεργειακό κόστος. Στο επίκεντρο είναι οι πιέσεις στους λογαριασμούς ενέργειας για τη βιομηχανία και η Κομισιόν εξετάζει τους ενεργειακούς φόρους, τα τέλη δικτύου και το κόστος άνθρακα ως πιθανούς τομείς για βραχυπρόθεσμα μέτρα για την άμβλυνση της πίεσης στις βιομηχανίες που πλήττονται από τις υψηλές τιμές ενέργειας. Εγγραφο, το οποίο επικαλείται το Reuters, ανέφερε ότι η Επιτροπή θα εξετάσει τις χρεώσεις δικτύου, οι οποίες αποτελούν περίπου το 18% των λογαριασμών βιομηχανικής ενέργειας, και τους εθνικούς φόρους και εισφορές, καθώς και το κόστος άνθρακα, το οποίο αντιπροσωπεύει περίπου το 11% των λογαριασμών. Επίσης, εξετάζονται και μέτρα για να ενθαρρύνουν τους καταναλωτές να χρησιμοποιούν λιγότερη ενέργεια, στο πρότυπο όσων έγιναν το 2022.
Για τους καταναλωτές στο τραπέζι είναι τα ανάλογα «εργαλεία» παρέμβασης στην αγορά ενέργειας και καυσίμων, και πάλι στο πρότυπο του 2022. Αλλά και «ελευθερία» για κρατικές ενισχύσεις και για χρήση κρατικών πόρων (έως ένα όριο) για τη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων.
Σε επίπεδο Ελλάδας, οι επιδοτήσεις ρεύματος προς νοικοκυριά αλλά και τα γνωστά και δοκιμασμένα «pass» για καύσιμα ή για τρόφιμα προφανώς συζητούνται επίσης. Και σε αυτό το πεδίο, ωστόσο, πέρα από τις άτυπες δεσμεύσεις, τα μάτια είναι στραμμένα στο πολεμικό μέτωπο αλλά και στις Βρυξέλλες, με την ελπίδα ευελιξίας που θα δώσει πρόσθετα περιθώρια. Και βέβαια εκκρεμεί η ανακοίνωση του πακέτου στήριξης της βιομηχανίας από το ενεργειακό κόστος (που είναι σε διαβουλεύσεις με την Ε.Ε. περίπου έναν χρόνο).
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 13/3/2026)
