Με τα σκαμπανεβάσματα στην τροπή του πολέμου να προκαλούν παγκόσμιο βέρτιγκο σε κυβερνήσεις, θεσμούς και αγορές και με την ελληνική οικονομία να βιώνει ήδη τις επιπτώσεις, αποδεικνύοντας ακόμα μία φορά πόσο ευάλωτη και εκτεθειμένη είναι στην ακρίβεια και την κερδοσκοπία, η κυβέρνηση επιλέγει τον δρόμο των διαδοχικών πακέτων μέτρων με το σταγονόμετρο. Εγκλωβισμένη ανάμεσα στην πίεση να στηριχθεί η κοινωνία και την ανάγκη της να διαφυλάξει έστω ένα μέρος του κουμπαρά για παροχές εν όψει της ΔΕΘ, αλλά και του προεκλογικού έτους 2027 ανακοινώνει αποσπασματικά ημίμετρα.
Η αιτία του εγκλωβισμού της οικονομίας πηγάζει από την ίδια την κατάστασή της. Η κυβέρνηση πίσω από το αφήγημα/περίβλημα της ισχυρής ανάπτυξης και προόδου κρύβει τις μεγάλες ευαλωτότητες σε όρους χρέους, ακρίβειας, επενδύσεων, διαθέσιμου εισοδήματος και ανταγωνιστικότητας. Οι δημοσιονομικοί κανόνες της Ε.Ε. απαγορεύουν σε υπερχρεωμένα κράτη όπως η Ελλάδα ακόμα και αν παράγουν υπερπλεονάσματα να τα διανείμουν (όπως ίσχυε με το προηγούμενο δημοσιονομικό καθεστώς). Πλέον υπάρχει ανώτατος «κόφτης» στο 0,3% του ΑΕΠ ετησίως για τη χρήση υπεραπόδοσης.
Αυτό σημαίνει πως υπάρχει περιθώριο για περίπου 1 δισ. ευρώ παρεμβάσεις ελάφρυνσης ετησίως και ήδη το ποσό για το 2026 έχει σχεδόν εξαντληθεί. Ο πρωθυπουργός στη ΔΕΘ θα «μίλαγε» για το προεκλογικό έτος 2027 και για την προσεχή 4ετία. Τώρα «ροκανίζονται» και αυτά τα περιθώρια, προκαλώντας και σε πολιτικό επίπεδο συνθήκες ασφυξίας για το κυβερνών κόμμα που θα πρέπει να «τάξει» πιεζόμενο όλο κι πιο ασφυκτικά από την εκλογική του βάση.
Η ΔΕΘ και οι εκλογές
Απόδειξη των ανωτέρω είναι οι ανακοινώσεις για τα μέτρα στήριξης στα καύσιμα, στην ακτοπλοΐα και στα φυτοφάρμακα, αξίας 300 εκατ. ευρώ. Συνοδεύτηκαν από μία κίνηση μόνιμης αντιστάθμισης του κόστους με την αύξηση του φόρου κατά 100 εκατ. ευρώ στα κέρδη των παιχτών τυχερών παιγνίων. Η ανακοίνωσε συνοδεύτηκε μάλιστα και από προαναγγελία επιπλέον ανάλογων κινήσεων για να γεμίσουν τα κρατικά ταμεία.
Με άλλα λόγια, το αφήγημα της υγιούς ανάπτυξης που αυξάνει τη φοροδοτική ικανότητα και των παρεμβάσεων που διευρύνουν τη φορολογική βάση αποδομείται. Ειδικά στο πεδίο της ενέργειας που θα μπορούσε να αποφέρει επιπλέον έσοδα και με τους μηχανισμούς ελέγχου της παραοικονομίας στην αγορά καυσίμων, αλλά και λόγω της ανόδου των τιμών (και άρα των φόρων που συνδέονται με αυτές). Η προαναγγελία αντισταθμιστικών νέων «χαρατσιών», που χρησιμοποιήθηκε σε πολύ μεγάλη έκταση στους ελεύθερους επαγγελματίες, επικαλέστηκε το πρόσχημα της αναδιανομής εισοδήματος από αυτούς που έχουν προς αυτούς που έχουν. Ωστόσο, το πρόσχημα αυτό είναι μια πρόγευση όσων ίσως ακολουθήσουν: ακόμα και στο πιο καλό σενάριο για την εξέλιξη της κρίσης, ανάγκες για στήριξη θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Ακόμα και αν η πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ οδηγήσει προς μια εξομάλυνση το επόμενο διάστημα, έπειτα από έναν μήνα πολεμικών επιχειρήσεων και τεράστιες καταστροφές σε ενεργειακές (και όχι μόνο) εγκαταστάσεις, η κατάσταση στην αγορά ενέργειας δεν θα εξομολογηθεί αυτόματα.
Δεν θα υπάρχει, δηλαδή, επιστροφή στα προηγούμενα επίπεδα, όπως εξηγούν αναλυτές. Αυτό σημαίνει πως στο πιο καλό σενάριο θα υπάρχουν ανάγκες για στήριξη για αρκετούς μήνες ακόμη, ώστε να διαφυλαχθούν η αγορά και ο τουριστικός κλάδος, αλλά και για να μη διαταραχθεί το πολιτικό «κεφάλαιο» της κυβέρνησης, η οποία -ούτως ή άλλως- έχει η εισέλθει σε προεκλογικό κύκλο.
Το δύσκολο, καλό σενάριο και οι εναλλακτικές
Αρμόδια στελέχη εξηγούν ότι αυτό το καλό πολεμικό σενάριο είναι και το πιο «εγκλωβισμένο» από πλευράς διαχείρισης των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της κυβέρνησης. Και αυτό γιατί προς το παρόν σε επίπεδο θεσμών δεν υπάρχει πρόθεση για κοινές παρεμβάσεις στήριξης. Αν τα πράγματα δείχνουν κάποια πιθανότητα εξομάλυνσης, μειώνεται η πίεση σε επίπεδο Ε.Ε., ώστε να υπάρξει συμφωνία ενεργοποίησης της ρήτρας διαφυγής στις ενεργειακές δαπάνες. Δηλαδή, του δικαιώματος που δίνουν οι δημοσιονομικοί κανόνες να λαμβάνονται τα μέτρα στήριξης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και να μην προσμετρώνται στον «κόφτη» δαπανών. Αλλά βεβαίως να επιβαρύνουν το χρέος, όπως άλλωστε συνέβη και με τις υπέρογκες υγειονομικές και άλλες δαπάνες στην περίπτωση της πανδημίας που «φούσκωσαν» το χρέος. Σε αυτό το σενάριο, εξηγούν οι ίδιες πηγές, η κυβέρνηση θα πρέπει να πορευτεί διαχειριζόμενη τις δικές της εισπρακτικές ικανότητες, σε ένα περιβάλλον στο οποίο θα υπάρχουν προσκόμματα στο να έρθουν παραπάνω έσοδα.
Αντιθέτως, θα προκύψουν και νέες ανάγκες στήριξης. Το Πάσχα και οι τιμές στο ράφι οδηγούν σε ανάγκη για επιταγές ακρίβειας (που μπορεί να αντισταθμίσουν την έκτακτη εισφορά που περίμεναν τα χαμηλά εισοδήματα). Οι τιμές ρεύματος δέχονται ήδη πίεση, που έχει φανεί στα κίτρινα τιμολόγια και το μεγάλο crash test θα γίνει με τα πράσινα τιμολόγια, ενώ η τουριστική σεζόν και οι μεταφορές «απαιτούν» επιμήκυνση της στήριξης στο μεταφορικό κόστος και όχι μόνο.
ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΔΥΟ ΕΠΙΛΟΓΕΣ
Σε ένα μεσαίο σενάριο, που οι τριγμοί του πολέμου διαρκέσουν αρκετά, διαψεύδοντας τις προσδοκίες για μία λύση, οι κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που σήμερα διαφωνούν και στο οικονομικό πεδίο, ενδεχομένως να αρθούν. Να καθίσουν στο τραπέζι και να συμφωνήσουν για κοινή δράση.
Βεβαίως και σε αυτό το σενάριο το ερώτημα είναι τι περιθώρια θα υπάρχουν, με δεδομένο πως η ρήτρα διαφυγής έχει πεπερασμένο όριο. Αυτό σημαίνει πως τα μέτρα που θα ληφθούν τώρα θα σφίξουν τη θηλιά στο μέλλον, όταν θα πρέπει να έρθει η ώρα του λογαριασμού. Αρα, σε όρους εξαγγελιών και δεσμεύσεων για την προσευχή τετραετία, το τοπίο γίνεται ακόμα πιο θολό. Να σημειωθεί πως την επόμενη τετραετία λήγει και η ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες και θα πρέπει να γίνει ο απολογισμός του, αν θα χρειαστούν αντισταθμιστικά δημοσιονομικά μέτρα για τη διασφάλιση της πορείας του χρέους.
Επιπλέον, μια ρήτρα διαφυγής ανοίγει την όρεξη όσων επιθυμούν να ασκήσουν πιέσεις για προεκλογικές παροχές, η οποία τώρα συγκρατείται λόγω των περιορισμών που υπάρχουν στην Ε.Ε. Εξηγούν αρμόδιες πηγές ότι ήδη η πολιτική επίδραση του πακέτου μέτρων του Ιανουαρίου έχει «εξανεμισθεί», καθώς η αίσθηση της ακρίβειας ξεπερνά την αξία το κινήσεων στήριξης που γίνονται…
Στο χειρότερο σενάριο μιας παρατεταμένης σύρραξης και ενεργειακής κρίσης, αν και εφόσον η Ευρώπη αποφασίσει να κινηθεί προς τα εμπρός, τότε ενδεχομένως να αποφασιστεί ένα νέο πακέτο στήριξης στο πρότυπο του Ταμείου Ανάκαμψης. Κάτι τέτοιο, ειδικά αν έχει επιδοτήσεις, μπορεί να προσφέρει τη δυνατότητα για επιπλέον πρωτοβουλίες.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με μία απόφαση της Ε.Ε. (στο πρότυπο της πανδημίας) για αλλαγή χρήσης των κονδυλίων του Ταμείου Ανάκαμψης και του ΕΣΠΑ. Για παράδειγμα, με την παροχή voucher στήριξης. Είναι μία κίνηση που θα έδινε τέλος στην αγωνιά των φορέων που έχουν τεράστιες καθυστερείς στα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης. Θα έλυνε, λοιπόν, προσωρινά τα «χέρια» της κυβέρνησης, βεβαίως με τεράστιο κόστος για την ελληνική επιχειρηματικότητα, που θα χάσει την ευκαιρία για αναγκαίες επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 27/3/2026)
