Αερομεταφορές, στρατιωτική αεροπορία και ΜμΕ βρίσκονται στο επίκεντρο, καθώς οι ελλείψεις προκαλούν φόβους για αναταράξεις
Οι ξένοι οίκοι προειδοποιούν, ο ένας μετά τον άλλον, πως το αναγκαστικό δελτίο στην κατανάλωση καυσίμων θα έρθει τους επόμενους μήνες, αν δεν υπάρξει θεαματική βελτίωση στην κρίση στα Στενά του Ορμούζ. Το πιο επίσημο καμπανάκι όμως για τη γηραιά ήπειρο έρχεται από τα αναλυτικά έγγραφα της Κομισιόν προς τα κράτη-μέλη που συνοδεύουν την πρωτοβουλία AccelerateEU, που πέρα από εκτενή οδηγό άμεσων μέτρων προφύλαξης χαράσσει όλον τον χάρτη προς μία ενεργειακή ένωση.
Ουσιαστικά περιγράφει το πλάνο για το πώς θα λειτουργήσει η Ε.Ε. σε συνθήκες μετά οικονομίας πολέμου σε ένα (ορατό) σενάριο που θα απαιτηθεί «δελτίο» καυσίμων, θα πρέπει να μπει «χειρόφρενο» στα αυτοκίνητα και θα αναζητούνται μέτρα στήριξης της αγοράς ειδικά των επιχειρήσεων που βάλλονται περισσότερο. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι αερομεταφορές είναι στην πιο ευάλωτη θέση, το ίδιο και η στρατιωτική αεροπορία, γι’ αυτό και καταστρώνεται σχέδιο για στρατιωτικά αποθέματα. Το σχέδιο αφορά και τις πιέσεις που θα δέχονται όλο και πιο πολύ το ρεύμα και το φυσικό αέριο, συστήνοντας σε κράτη και επιχειρήσεις τι να κάνουν, χωρίς ωστόσο να ανοίγουν το κεφάλαιο «νέα κονδύλια στήριξης».
Το τοπίο αλλάζει άρδην και για τους πολίτες, με ποδήλατα (ιδιωτικά αλλά και κοινόχρηστα) αντί για αμάξια στους δρόμους, λωρίδες ποδηλασίας και πεζοπορίας και διευκόλυνση της μεταφοράς ποδηλάτων στις δημόσιες συγκοινωνίες. Αλλά και με υποχρεωτικό «συνεπιβάτη» για τους οδηγούς, πριμοδότηση της κίνησης με τρένο και με μέσα μαζικής μεταφοράς γενικότερα. Οι προτάσεις, βέβαια, προέρχονται από τις Βρυξέλλες και στην Ελλάδα η χρήση τους μπορεί να βρει ένα σωρό εμπόδια: από την ποιότητα των δρόμων και τη δομή του εδάφους και την οδική «κουλτούρα» στην Ελλάδα, έως την ανεπάρκεια δημόσιων συγκοινωνιών και το μεγάλο βαρίδι του ΟΣΕ.
Τέλος τα αποθέματα
«Τα αποθέματα ορισμένων καυσίμων έχουν στενά περιθώρια» προειδοποιεί η Επιτροπή, προσθέτοντας πάντως πως «δεν υπάρχει άμεση απειλή για την ασφάλεια του εφοδιασμού» και αφήνοντας να εννοηθεί πως ο ορίζοντας για τον κόκκινο συναγερμό δείχνει προς το καλοκαίρι… Εξηγεί πως το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο εξακολουθούν να κυριαρχούν στη θέρμανση, στη βιομηχανία και τις μεταφορές και αποτελούν βασική εισροή στις βιομηχανικές αξιακές αλυσίδες (π.χ., χημικά προϊόντα, πλαστικά και λιπάσματα). «Ετσι τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις της Ευρώπης, ιδίως οι ΜμΕ και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες, καθώς και οι εργαζόμενοί τους μένουν εκτεθειμένοι σε παγκόσμιες απότομες αυξήσεις των τιμών».
«Η τρέχουσα κατάσταση απαιτεί έγκαιρα, στοχευμένα και προσωρινά μέτρα για την προστασία των πλέον ευάλωτων καταναλωτών, την επιτάχυνση της στροφής μας προς τη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια και στον εξηλεκτρισμό και τη διαφύλαξη της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής βιομηχανίας» επισημαίνει η Επιτροπή, περιγράφοντας τις συνέπειες που βιώνει ήδη η Ε.Ε. σε όρους ακρίβειας και ανάπτυξης.
«Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή παραμένει ασταθής και δεν είναι σαφές πόσο θα διαρκέσει, ένα πράγμα ωστόσο είναι βέβαιο: οι επιπτώσεις της θα εξακολουθήσουν να γίνονται αισθητές για τουλάχιστον αρκετούς μήνες και εκτείνονται πολύ πέραν του τομέα της ενέργειας, με επιπτώσεις στην οικονομία, στην απασχόληση και την κοινωνία» επισημαίνει.
Το σχέδιο αντίδρασης της Επιτροπής θα εξελίσσεται παράλληλα με την πορεία του πολέμου, με πιθανή τη λήψη περαιτέρω μέτρων σε περίπτωση επιδείνωσης της κατάστασης και εκτείνεται σε πέντε άξονες, τους εξής:
– μεγαλύτερος συντονισμός μεταξύ κρατών-μελών και με διεθνείς εταίρους,
– στήριξη των κρατών-μελών για την προστασία των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανίας, από κλυδωνισμούς των τιμών και ταυτόχρονη παροχή βοήθειας σε αυτούς κατά την ενεργειακή μετάβαση,
– επιτάχυνση της στροφής σε εγχώρια καθαρή ενέργεια και εξηλεκτρισμό,
– ενίσχυση του ενεργειακού μας συστήματος,
– τόνωση των επενδύσεων, με την κινητοποίηση τόσο δημόσιας όσο και ιδιωτικής χρηματοδότησης για την ενεργειακή μετάβαση.
Ειδική σημασία έχει η πορεία προς συντονισμό σε επίπεδο Ε.Ε. Το σχέδιο περιλαμβάνει την πλήρωση των εγκαταστάσεων αποθήκευσης αερίου και τη χρήση δυνατοτήτων ευελιξίας στους κανόνες πλήρωσης, αποδεσμεύσεις αποθεμάτων πετρελαίου, εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης και εξασφάλιση της διαθεσιμότητας καυσίμων αεριωθουμένων και ντίζελ, μεταξύ άλλων μέσω της βελτιστοποίησης των παραγωγικών ικανοτήτων των διυλιστηρίων πετρελαίου.
Καθηλωμένα τα αεροπλάνα
«Οι ελλείψεις καυσίμων αεριωθουμένων ενδέχεται να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στις αεροπορικές μεταφορές, όπως ματαιώσεις πτήσεων, ιδίως εν όψει της θερινής περιόδου αιχμής για τις αερομεταφορές» επισημαίνει η Επιτροπή. Εξηγεί πως δεδομένου ότι οι αεροπορικές μεταφορές πραγματοποιούνται πέραν των εθνικών συνόρων απαιτείται ευρωπαϊκός συντονισμός για τη διατήρηση της αποτελεσματικής λειτουργίας της ενιαίας αγοράς και την εξασφάλιση του διαρκούς εφοδιασμού σε ολόκληρη την Ε.Ε. Θα πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο διερεύνησης εναλλακτικών προμηθειών και εισαγόμενων τύπων καυσίμων, όπως το καύσιμο Jet A.
Το έγγραφο εξηγεί πως «οι αυξημένες τιμές του ντίζελ και το κόστος των καυσίμων πλοίων αυξάνουν τις τιμές των ναύλων και έχουν θέσει υπό σοβαρή πίεση τους οδικούς μεταφορείς, τους τομείς των θαλάσσιων μεταφορών μικρών αποστάσεων και της εσωτερικής ναυσιπλοΐας, καθώς και την αλιεία και τη γεωργία». Καλεί επίσης σε συντονισμένη παρακολούθηση και συλλογική δράση για τη μεγιστοποίηση της παραγωγής των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων, με συντονισμένη και έγκαιρη αποδέσμευση των αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης. Το ίδιο ισχύει για την ενίσχυση των στρατιωτικών υποδομών καυσίμων, ιδίως για την εισαγωγή, τη μεταποίηση, την αποθήκευση και τη διανομή καυσίμων αεριωθουμένων.
Μεταξύ άλλων η Κομισιόν σχεδιάζει τα εξής:
– Θα χαρτογραφήσει τις υφιστάμενες ικανότητες διύλισης στην Ευρώπη και θα επεξεργαστεί μέτρα για να εξασφαλίσει πλήρη χρήση και επαρκή εγχώρια ικανότητα διύλισης.
– Θα δημιουργήσει Παρατηρητήριο Καυσίμων, το οποίο θα χαρτογραφεί τον εφοδιασμό (παραγόμενων στην Ε.Ε., εισαγόμενων και εξαγόμενων) και τα διαθέσιμα αποθέματα στην Ε.Ε., συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών αποθεμάτων καυσίμων και ικανοτήτων διύλισης. Ως αρχική προτεραιότητα, η Επιτροπή θα συντονιστεί με τα κράτη-μέλη, τους προμηθευτές καυσίμων και τον τομέα των αερομεταφορών (αερολιμένες και αεροπορικές εταιρίες) σχετικά με την προμήθεια εναλλακτικών καυσίμων αεριωθουμένων και θα προτείνει μέτρα για τη βελτιστοποίηση της κατανομής τους μεταξύ των κρατών-μελών.
– Θα εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για την αποσαφήνιση των υφιστάμενων δυνατοτήτων ευελιξίας στο νομοθετικό πλαίσιο της Ε.Ε. για τις αεροπορικές μεταφορές (κανόνες για τις χρονοθυρίδες των αερολιμένων, την απαγόρευση ανεφοδιασμού με πλεονάζοντα καύσιμα, τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας και τη χρήση άλλων εισαγόμενων καυσίμων). Αν η κατάσταση επιδεινωθεί και οι υφιστάμενες δυνατότητες ευελιξίας δεν επαρκούν πλέον, η Επιτροπή θα προτείνει προσωρινές αλλαγές στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο της Ε.Ε, όπου αυτές δικαιολογούνται.
Τόνωση των επενδύσεων
Για την τόνωση των επενδύσεων, αρκείται στο Ταμείο Ανάκαμψης και στα κονδύλια που απομένουν, σε νέα αλλαγή της χρήσης των πόρων του ΕΣΠΑ και άλλων ταμείων. Παραδέχεται πως οι πόροι αυτοί από μόνοι τους δεν μπορούν να καλύψουν τις σημαντικές επενδυτικές ανάγκες (οι οποίες εκτιμώνται σε 660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030) για την ενεργειακή μετάβαση. Οργανώνει σχέδιο για την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων, μεταξύ άλλων από θεσμικούς επενδυτές, όπως ασφαλιστικές εταιρίες και συνταξιοδοτικά ταμεία, με σύνοδο κορυφής για τις επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια. Σε αυτή θα συμμετάσχει ο κλάδος των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών θεσμικών επενδυτών, παραγόντων με ηγετική θέση στον κλάδο, φορέων ανάπτυξης έργων και δημόσιων χρηματοδοτών, με σκοπό την επιτάχυνση της ιδιωτικής χρηματοδότησης. Η σύνοδος κορυφής θα στοχεύσει σε άμεσες λύσεις με υψηλό αντίκτυπο, όπως η αποθήκευση, συμπεριλαμβανομένων των μπαταριών, οι υποδομές επαναφόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, ο εξηλεκτρισμός ή τα βιώσιμα αεροπορικά και ναυτιλιακά καύσιμα.
Όλα τα μέτρα που προτείνονται για την προστασία καταναλωτών και βιομηχανίας
Τα πράγματα θα χειροτερεύσουν, εξηγεί η Επιτροπή. Η αύξηση του κόστους της ενέργειας μειώνει το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών και αυτό είναι ήδη ορατό σήμερα, όταν οι πολίτες προμηθεύονται καύσιμα για τα αυτοκίνητά τους. Ωστόσο, όταν λήξουν και «κλειστά» συμβόλαια σε ρεύμα ή αέριο, τότε «όλοι οι καταναλωτές που βρίσκονται σε ευάλωτη θέση θα είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι».
Παραδέχεται πως απαιτείται άμεση στήριξη, η οποία όμως πρέπει να είναι στοχευμένη, έγκαιρη και προσωρινή και να διατηρεί τις δεσμεύσεις των κρατών- μελών βάσει του δημοσιονομικού πλαισίου της Ε.Ε.
Ως επόμενο σταθμό η Επιτροπή θα παρουσιάσει στην άτυπη σύνοδο των υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε. στην Κύπρο στις 13 Μαΐου κατάλογο μέτρων για την εξοικονόμηση ενέργειας και για τη μείωση της κατανάλωσης πετρελαίου και αερίου. Ο κατάλογος θα βασίζεται σε αξιολόγηση των πλέον αποδοτικών μέτρων που έχουν ληφθεί από το 2022. Επίσης, θα δημιουργήσει ψηφιακό αποθετήριο με τα εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης για να διευκολύνει την ανταλλαγή και την προώθηση ορθών πρακτικών.
Προς το παρόν δίνει αναλυτικό κατάλογο με προτεινόμενα μέτρα οριζόντια και ανά πεδίο. Αλλά και αντίμετρα, όπως η φορολόγηση απροσδόκητων κερδών.
Προτείνονται κίνητρα για τη βελτίωση της μόνωσης, την αντικατάσταση παραθύρων ή την αντικατάσταση μη αποδοτικών συσκευών, αλλά και την αντικατάσταση των λεβήτων αερίου και πετρελαίου με αντλίες θερμότητας. Για τους πολίτες προτείνονται, μεταξύ άλλων, στοχευμένα καθεστώτα εισοδηματικής στήριξης, ενεργειακά κουπόνια (για την αντικατάσταση λεβήτων αερίου), κοινωνικά τιμολόγια, μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, μειώσεις ΦΠΑ για την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας, ηλιακών φωτοβολταϊκών και σχετικών μπαταριών μικρής κλίμακας. Επίσης, προτείνονται φορολογικά κίνητρα για τη στήριξη της μετάβασης σε ηλεκτρικά οχήματα, κίνητρα συμμετοχής καταναλωτών σε ενεργειακές κοινότητες και για αυτοπαραγωγή ενέργειας. Θεσμικά προτείνεται η ευκολότερη σύγκριση/αλλαγή προμηθευτών ενέργειας και των συμβάσεων αλλά και προσωρινές ή πλήρεις απαγορεύσεις διακοπής της παροχής ενέργειας για ευάλωτους.
Περιλαμβάνονται και κίνητρα για την απόκτηση ηλεκτρικών οχημάτων (π.χ., αλλαγή των εταιρικών στόλων σε λύσεις καθαρών μεταφορών, όπως ηλεκτρικά βαρέα οχήματα ή ηλεκτρικά επιβατηγά οχηματαγωγά πλοία) ή για παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στους λιμένες από ξηράς. Για τις επιχειρήσεις -ιδίως τις μικρές, μεσαίες και ενεργοβόρες επιχειρήσεις- προτείνονται στοχευμένοι μηχανισμοί στήριξης με συστήματα χρηματοδότησης, κουπόνια ή μοντέλα χρηματοδοτικής μίσθωσης για την τόνωση των επενδύσεων στην ενεργειακή απόδοση και τις καθαρές τεχνολογίες.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (30 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2026)
