Το πακέτο στήριξης ενισχύει την αμυντική βιομηχανία, καθώς ένας από τους όρους για τη χορήγησή του είναι η προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού από την Ευρώπη
Του Μάκη Ντόβολου
Την ώρα που στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή η Ευρώπη, ορθώς, στέκεται απέναντι και δηλώνει σε όλους τους τόνους ότι πρέπει να καταβληθούν διπλωματικές προσπάθειες για μια βιώσιμη ειρήνη στην περιοχή, στην περίπτωση της Ουκρανία επιλέγει έναν τελείως διαφορετικό δρόμο, αυτόν της αέναης πολεμικής σύγκρουσης μέχρι… τον τελευταίο Ουκρανό.
Το Συμβούλιο Κορυφής των ηγετών της Ε.Ε. ενέκρινε το τελευταίο νομοθετικό κείμενο που απαιτούνταν για τη δρομολόγηση του δανείου ύψους 90 δισ. ευρώ της Ε.Ε. στην Ουκρανία, το οποίο αναμένεται να καλύψει τις πλέον επείγουσες δημοσιονομικές και αμυντικές ανάγκες της χώρας για τα έτη 2026 και 2027. Δάνειο που πιθανότατα θα συμπεριληφθεί στην κατηγορία της «δανεικής και αγύριστης» βοηθείας, καθώς δεν προβλέπεται να αποπληρωθεί από την Ουκρανία αλλά μόνον όταν η Ρωσία καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις προς την Ουκρανία. Κάτι που δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα συμβεί.
Το βέβαιο είναι ότι οι επενδυτές που θα δανείσουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ώστε στη συνέχεια να μεταφέρει το σχετικό ποσό στην Ουκρανία, θα πληρωθούν στο ακέραιο. Και η μη αποπληρωμή του δανείου σημαίνει ότι οι εγγυήσεις που δίνουν τα κράτη-μέλη προκειμένου να αντληθούν τα κεφάλαια από τις αγορές θα καταπέσουν, επιβαρύνοντας το δημόσιο χρέος κάθε χώρας. Το ποσό των εγγυήσεων που αντιστοιχεί στην Ελλάδα για το δάνειο των 90 δισ. ευρώ εκτιμάται ότι ανέρχεται σε περίπου 2,8 δισ. ευρώ.
Και αν το ζήτημα της κατάπτωσης ή μη των εγγυήσεων αφορά το μέλλον, μια άλλη επιβάρυνση θα εμφανιστεί αμέσως στους προϋπολογισμούς, καθώς το κόστος των τόκων του δανείου προβλέπεται να καλυφθεί εξ ολοκλήρου από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε. Αν και το επιτόκιο θα εξαρτηθεί από τις συνθήκες της αγοράς, μια πρώτη εκτίμηση είναι ότι το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους θα ανέλθει σε περίπου 1 δισ. ευρώ το 2027 και σε περίπου 3 δισ. ευρώ ετησίως για τα επόμενα έτη. Αυτό για την Ελλάδα μεταφράζεται σε μια ετήσια επιβάρυνση της τάξης των 40-50 εκατ. ευρώ τα προσεχή χρόνια. Σημειώνεται πως η Ελλάδα είναι ένα από τα 24 κράτη-μέλη που συμμετέχουν στο σχήμα χρηματοδότησης, καθώς η Ουγγαρία, η Σλοβακία και η Τσεχία έχουν εξαιρεθεί.
Από την άλλη, το δάνειο φαίνεται ότι δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τις ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες, καθώς ένας από τους όρους για τη χορήγησή του είναι η προμήθεια αμυντικού εξοπλισμού από την Ε.Ε.
Οσον αφορά τον έτερο όρο που έχει τεθεί, αυτόν του σεβασμού του κράτους δικαίου και της καταπολέμησης της διαφθοράς στην Ουκρανία, αυτό μόνο ως αστείο μπορεί να εκληφθεί για μια χώρα όπου η διαφθορά έχει φτάσει σε τριτοκοσμικά επίπεδα.
Πώς θα γίνει η κατανομή της χρηματοδοτικής ανάγκης της Ουκρανίας
Το δάνειο στήριξης της Ουκρανίας θα χρηματοδοτηθεί με δανεισμό της Ε.Ε. από τις κεφαλαιαγορές και οι εκταμιεύσεις θα αρχίσουν το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Σύμφωνα με τις προκαταρκτικές προβλέψεις του ΔΝΤ, οι συνολικές εκτιμώμενες εναπομένουσες χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας για την περίοδο 2026-2027 ανέρχονται σε 135,7 δισ. ευρώ, εφόσον ο πόλεμος λήξει το 2026. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συμφώνησε να διαθέσει η Ε.Ε. τα 90 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στα δύο τρίτα των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας. Οι υπόλοιπες χρηματοδοτικές ανάγκες αναμένεται να καλυφθούν από άλλες χώρες, ιδίως από εταίρους του G7.
Το ποσό των 90 δισ. ευρώ θα διατεθεί με δύο τρόπους και με την ακόλουθη ενδεικτική κατανομή:
– 30 δισ. ευρώ υπό τη μορφή μακροοικονομικής στήριξης προς την Ουκρανία. Αυτό το ποσό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη των πλέον επειγουσών δημοσιονομικών αναγκών της χώρας.
– 60 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της ικανότητα της Ουκρανίας να επενδύει στις αμυντικές βιομηχανικές της ικανότητες, μεταξύ άλλων μέσω των προμηθειών αμυντικών προϊόντων. Η προμήθεια αμυντικών προϊόντων θα πρέπει καταρχήν να γίνεται μόνον από εταιρίες στην Ε.Ε., την Ουκρανία, από χώρες της ΕΖΕΣ μέλη του ΕΟΧ καθώς και άλλων τρίτων χωρών. Οι εν λόγω τρίτες χώρες πρέπει είτε να έχουν συνάψει διμερή συμφωνία με την Ενωση στο πλαίσιο του κανονισμού SAFE (το χρηματοδοτικό μέσο της Ε.Ε. που βοηθά τα κράτη-μέλη να επενδύσουν στην άμυνα) είτε να έχουν αποδείξει την εκπλήρωση ειδικών όρων και δεσμεύσεων, όπως: α) να έχουν συνάψει εταιρική σχέση ασφάλειας και άμυνας με την Ε.Ε., β) να παρέχουν δίκαιη και αναλογική χρηματοδοτική συνεισφορά στο κόστος που προκύπτει από τον δανεισμό και γ) να παρέχουν σημαντική χρηματοδοτική και στρατιωτική στήριξη στην Ουκρανία. Επιπλέον, ενδέχεται να ισχύσουν στοχευμένες παρεκκλίσεις σε περίπτωση που οι στρατιωτικές ανάγκες της Ουκρανίας απαιτούν την επείγουσα παράδοση ενός αμυντικού προϊόντος που δεν είναι διαθέσιμο στην Ουκρανία, στην Ε.Ε., στις χώρες ΕΟΧ – ΕΖΕΣ ή τις προαναφερόμενες τρίτες χώρες.
Οι εκταμιεύσεις θα καθίστανται προσβάσιμες ανάλογα με τις χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας, με βάση τη στρατηγική χρηματοδότησης που καταρτίζεται από την ίδια τη χώρα.
Για τη διασφάλιση των πλέον ευνοϊκών όρων δανεισμού και τη διαχείριση της βιωσιμότητας του χρέους της Ουκρανίας, το κόστος των τόκων του δανείου προβλέπεται να καλυφθεί από τον προϋπολογισμό της Ε.Ε.
Το 2026 θα καταστεί προσβάσιμο στην Ουκρανία ποσό 45 δισ. ευρώ, με την ακόλουθη κατανομή: 8,35 δισ. ευρώ για μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή, 8,35 δισ. ευρώ μέσω του Μέσου Διευκόλυνσης για την Ουκρανία και 28,3 δισ. ευρώ για τη στήριξη των αμυντικών βιομηχανικών ικανοτήτων της Ουκρανίας.
Πάνω από 200 δισ. ευρώ η στήριξη προς τους Ουκρανούς
Η Ε.Ε., από κοινού με τα 27 κράτη-μέλη της, αποτελεί τον μεγαλύτερο πάροχο χρηματοδοτικής, οικονομικής, στρατιωτικής και ανθρωπιστικής στήριξης στην Ουκρανία.
Από την έναρξη του πολέμου έχει διαθέσει 200,6 δισ. ευρώ προς στήριξη της Ουκρανίας (εκτός του δανείου των 90 δισ. ευρώ). Η βοήθεια περιλαμβάνει:
– 104,6 δισ. ευρώ για χρηματοδοτική, οικονομική και ανθρωπιστική στήριξη.
– 75,2 δισ. ευρώ για στρατιωτική στήριξη.
– 17 δισ. ευρώ για στήριξη των προσφύγων εντός της Ε..Ε
– 3,8 δισ. ευρώ από έσοδα προερχόμενα από παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία
Το ποσό των 104,6 δισ. ευρώ περιλαμβάνει:
– 43,3 δισ. ευρώ για μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή, ώστε να βοηθηθεί η Ουκρανία να αντιμετωπίσει επείγουσες επιτόπιες ανάγκες.
– 15 δισ. ευρώ για στήριξη από τα κράτη-μέλη της Ε.Ε.
– 36,8 δισ. ευρώ για άμεση και έμμεση βοήθεια στο πλαίσιο του μέσου διευκόλυνσης για την Ουκρανία.
– 2,8 δισ. ευρώ για δάνεια και εγγυήσεις από την ΕΤΕπ, την ΕΤΑΑ και άλλα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα με την εγγύηση της Ε.Ε.
– 1,3 δισ. ευρώ για ανθρωπιστική βοήθεια.
– 1,2 δισ. ευρώ για διμερή συνεργασία.
– 3,9 δισ. ευρώ για άλλα είδη στήριξης.
Επίσης, έχουν ληφθεί και μέτρα υπέρ του εμπορίου της Ουκρανίας. Ειδικότερα τον Μάιο του 2022, από κοινού με την Ουκρανία και τη Μολδαβία, η Ε.Ε. δημιούργησε τις λωρίδες αλληλεγγύης Ε.Ε. – Ουκρανίας. Σκοπός αυτών των αναγκαίων διαδρόμων είναι να διασφαλιστεί η δυνατότητα της Ουκρανίας να εξάγει γεωργικά προϊόντα (μεταξύ άλλων σιτηρά, ελαιούχους σπόρους και σχετικά προϊόντα), αλλά και να εισάγει τα αγαθά που χρειάζεται. Μεταξύ Μαΐου 2022 και Ιουνίου 2025 η Ε.Ε. ανέστειλε τους εισαγωγικούς δασμούς και τις ποσοστώσεις για όλες τις εξαγωγές από την Ουκρανία, με σκοπό τη στήριξη της οικονομίας της χώρας. Στις 5 Ιουνίου 2025 η Ε.Ε. αποφάσισε να παρατείνει την αναστολή των μέτρων διασφάλισης για τον σίδηρο και τον χάλυβα για τρία έτη. Η Ε.Ε. και η Ουκρανία κατέληξαν σε καταρχήν συμφωνία σχετικά με την επανεξέταση της σφαιρικής και σε βάθος ζώνης ελεύθερων συναλλαγών (DCFTA) στις 30 Ιουνίου 2025 και το αναθεωρημένο κείμενο τέθηκε σε ισχύ στις 29 Οκτωβρίου 2025.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (30 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2026)
