Μόνο στην Ελλάδα, τα προϊόντα-«μαϊμού» και συγκεκριμένα η παραποίηση και απομίμηση ειδών τα οποία βασίζονται στο design προκαλεί ετήσιες απώλειες ύψους 267 εκατ. ευρώ μόνο στον τομέα των ειδών ένδυσης, ενώ την ίδια ώρα, στους τομείς των τσαντών χειρός, των κοσμημάτων και των ρολογιών, οι απώλειες φτάνουν τα 76 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Συνολικά, σύμφωνα με το νέο πόρισμα του Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO) μόνο σε αυτές τις κατηγορίες, η ελληνική αγορά χάνει 343 εκατ. ευρώ ετησίως από προϊόντα-«μαϊμού».
Το εύρημα του νέου πορίσματος του EUIPO έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δείχνει ότι το design δεν είναι ένα δευτερεύον αισθητικό στοιχείο. Είναι οικονομική αξία, ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και εμπορική ταυτότητα. Είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο ένας καταναλωτής επιλέγει ένα προϊόν αντί ενός άλλου.
Συγκεκριμένα, το EUIPO επισημαίνει ότι το design ενός προϊόντος παίζει πλέον καθοριστικό ρόλο στις αγοραστικές αποφάσεις των καταναλωτών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 72% των ευρωπαίων καταναλωτών θεωρεί σημαντικό το design όταν αγοράζει ένα προϊόν. Περίπου το ένα τρίτο, δηλαδή το 31%, δηλώνει ότι το design είναι πολύ ή εξαιρετικά σημαντικό. Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι σχεδόν 3 στους 4 καταναλωτές στην ΕΕ (ποσοστό 73%) είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερα για ένα προϊόν με καλύτερο design.
ΕΛΛΑΔΑ
Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι ακόμη πιο έντονη. Το 82% των καταναλωτών δηλώνει ότι είναι πρόθυμο να πληρώσει περισσότερα προϊόντα με καλύτερο design. Αυτό σημαίνει ότι -και- ο Έλληνας καταναλωτής δεν αγοράζει μόνο με βάση την τιμή. Βλέπει την αισθητική και τη διαφορετικότητα και πολλές φορές πληρώνει γι’ αυτήν.
Στο σημείο αυτό ξεκινά το πρόβλημα με τα προϊόντα – «μαϊμού». Οσο περισσότερο μετράει το design, τόσο περισσότερο αυξάνεται και ο πειρασμός της αντιγραφής. Τα προϊόντα-«μαϊμού» δεν αντιγράφουν απλώς ένα λογότυπο. Αντιγράφουν την εικόνα, το σχήμα, το ύφος, το περίγραμμα, τη γραμμή και την εμπορική ταυτότητα.
ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, σύμφωνα με τα στοιχεία του EUIPO, ο κλάδος της μόδας και της ένδυσης χάνει κάθε χρόνο περίπου 12 δισεκατομμύρια ευρώ από προϊόντα παραποίησης/απομίμησης. Παράλληλα, οι απομιμήσεις σε τσάντες χειρός, κοσμήματα και ρολόγια κοστίζουν στους γνήσιους κατασκευαστές περίπου 2,7 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε απώλειες πωλήσεων.
Διαβάστε ακόμα: ΕΛΣΤΑΤ: Άνοδος 2,1% στη βιομηχανική παραγωγή τον Απρίλιο
Αυτό σημαίνει ότι η παραποίηση έχει μετατραπεί σε βιομηχανία και σε οργανωμένο εμπόριο. Επί της ουσίας, είναι ένας μηχανισμός ο οποίος μεταφέρει πλούτο από τις νόμιμες επιχειρήσεις προς τα παράνομα κυκλώματα τα οποία φυσικά δεν επενδύουν, ούτε και φορολογούνται κανονικά.
Η επέκταση του ηλεκτρονικού εμπορίου και η δύναμη των social media έχουν κάνει το φαινόμενο ακόμη πιο δύσκολο να ελεγχθεί. Τα προϊόντα-«μαϊμού» δεν χρειάζονται πλέον απαραίτητα πάγκο στον δρόμο. Μπορούν να εμφανιστούν σε μια οθόνη κινητού, σε μια ανάρτηση, σε μια διαφήμιση, σε ένα marketplace, σε έναν σύνδεσμο που αλλάζει διαρκώς. Η απομίμηση έγινε πιο γρήγορη, πιο φθηνή και πιο δυσδιάκριτη.
Το EUIPO αναφέρει ότι περίπου το 13% των Ευρωπαίων δηλώνει πως έχει αγοράσει σκοπίμως προϊόντα παραποίησης/απομίμησης. Στους νεότερους καταναλωτές, ηλικίας 15 έως 24 ετών, το ποσοστό ανεβαίνει στο 26%. Ενας στους τέσσερις νέους καταναλωτές στην Ευρώπη έχει δηλαδή αγοράσει εν γνώσει του προϊόν-«μαϊμού».
Το τίμημα των απωλειών απο τα προϊόντα – «μαϊκού» δεν το πληρώνουν μόνο οι μεγάλες φίρμες. Το πληρώνουν κυρίως όλες οι νόμιμες επιχειρήσεις, οι μικρομεσαίοι, οι δημιουργοί, οι σχεδιαστές, τα εργαστήρια, οι αλυσίδες λιανικής, οι εργαζόμενοι και τελικά ο κρατικός κορβανάς, μέσα από τεράστιες απώλειες φόρων και εισφορών.
Ειδικά οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) είναι οι πιο ευάλωτες. Όπως σημειώνει το EUIPO, οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις συχνά βασίζονται σε έναν μικρό αριθμό ξεχωριστών design προϊόντων. Δεν έχουν την οικονομική άνεση μεγάλων πολυεθνικών για να παρακολουθούν την αγορά, να εντοπίζουν τις παραβιάσεις και να κινούν νομικές διαδικασίες.
Το EUIPO υπογραμμίζει ότι οι κλάδοι που βασίζονται στο design αποτελούν σημαντικό τμήμα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Απασχολούν περίπου 28 εκατομμύρια άτομα, δηλαδή περίπου το 13% της απασχόλησης στην ΕΕ, και παράγουν πάνω από το 16% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ. Δεν πρόκειται, λοιπόν, για περιφερειακό ζήτημα. Πρόκειται για κεντρικό θέμα ανταγωνιστικότητας.
Διαβάστε ακόμα: Πληθωρισμός: Στο 5,2% τον Μάιο – Ισχυρές ανατιμήσεις σε στέγαση και μεταφορές
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά και για τις επιχειρήσεις που προστατεύουν επίσημα το design τους. Σύμφωνα με μελέτες του EUIPO, οι μικρές επιχειρήσεις που καταχωρίζουν τα σχέδιά τους εμφανίζουν σχεδόν 30% περισσότερα έσοδα ανά εργαζόμενο και πληρώνουν σχεδόν 25% υψηλότερους μισθούς σε σχέση με επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν καταχωρισμένα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας.
Παρά ταύτα, μόνο περίπου το 1% των ΜμΕ στην Ευρωπαϊκή Ένωση κατέχουν καταχωρισμένα δικαιώματα επί του design των προϊόντων τους. Δηλαδή, η συντριπτική πλειονότητα των μικρών επιχειρήσεων αφήνει ουσιαστικά ακάλυπτο ένα από τα σημαντικότερα άυλα περιουσιακά της στοιχεία.
Σημειώνεται ότι τα προϊόντα παραποίησης/απομίμησης μπορεί να ενέχουν και κινδύνους για την υγεία, την ασφάλεια και το περιβάλλον, αφού συχνά δεν τηρούν τα πρότυπα ποιότητας, δεν ελέγχονται με τον ίδιο τρόπο, δεν πληρούν τις ίδιες προδιαγραφές και δεν έχουν καμία εγγύηση συμμόρφωσης.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO, João Negrão, τονίζει ότι το ευρωπαϊκό design αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Ευρώπης. Όπως επισημαίνει, το design διαμορφώνει τα προϊόντα που οι καταναλωτές εμπιστεύονται και απολαμβάνουν καθημερινά, ενώ βοηθά τις επιχειρήσεις να ξεχωρίσουν στη διεθνή αγορά. Η προστασία του, σύμφωνα με τον ίδιο, δίνει στους δημιουργούς την αυτοπεποίθηση να καινοτομούν και στις επιχειρήσεις το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που χρειάζονται.
Η παρέμβαση αυτή δεν είναι θεωρητική. Το EUIPO προωθεί εργαλεία προστασίας και επιβολής, ιδίως για τις ΜμΕ, όπως το Ταμείο για τις ΜμΕ, η υπηρεσία IP Scan και η πλατφόρμα IP Enforcement Portal. Παράλληλα, συνεργάζεται με οργανισμούς όπως η Europol και η Frontex, καθώς και με τις αρχές επιβολής του νόμου των κρατών-μελών, για την καταπολέμηση των εγκλημάτων κατά της διανοητικής ιδιοκτησίας.
Σημαντική είναι και η πρόσφατη νομοθετική μεταρρύθμιση για τον εκσυγχρονισμό της ευρωπαϊκής νομοθεσίας στο design. Οι αλλαγές προβλέπουν απλουστευμένες διαδικασίες, χαμηλότερο κόστος και πιο εύκολη πρόσβαση στην προστασία, μεταξύ άλλων και για νέα, καινοτόμα ή κινούμενα design.
Η καταχώριση ενωσιακού design παρέχει προστασία σε όλα τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω μίας ηλεκτρονικής αίτησης στο EUIPO. Το τέλος αίτησης ξεκινά από τα 350 ευρώ, ενώ τα καταχωρισμένα design μπορούν να ανανεώνονται κάθε πέντε χρόνια, για συνολική διάρκεια προστασίας έως 25 έτη.
