Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει το «πράσινο φως» στα κράτη-μέλη της ΕΕ να προχωρήσουν, εφόσον το επιθυμούν, στην επιβολή έκτακτου φόρου στα υπερκέρδη των εταιριών ενέργειας, σε μια περίοδο έντονων πιέσεων στις τιμές καυσίμων και ηλεκτρικής ενέργειας. Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε συνέχεια των αναταράξεων που καταγράφονται στις διεθνείς αγορές λόγω γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή.
ΔΗΛΩΣΕΙΣ
Ο επίτροπος Οικονομίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βάλντις Ντομπρόβσκις, ξεκαθάρισε ότι δεν υπάρχει θεσμικό εμπόδιο για την εφαρμογή τέτοιου μέτρου σε εθνικό επίπεδο. Όπως ανέφερε σε ακρόαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τα κράτη-μέλη μπορούν να προχωρήσουν σε σχετικές παρεμβάσεις, ενώ παράλληλα εξετάζεται το ενδεχόμενο μιας πιο συντονισμένης ευρωπαϊκής προσέγγισης. Το θέμα, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται υπό αξιολόγηση.
Οι δηλώσεις έγιναν μετά από κοινή πρωτοβουλία πέντε χωρών –Αυστρίας, Γερμανίας, Ιταλίας, Πορτογαλίας και Ισπανίας– οι οποίες ζήτησαν από την Επιτροπή να διασφαλίσει ότι τα πρόσθετα κέρδη που προκύπτουν από την ενεργειακή κρίση θα κατανέμονται με πιο ισορροπημένο τρόπο.
ΑΓΟΡΑ
Οι εξελίξεις συνδέονται άμεσα με την άνοδο των τιμών ενέργειας που έχει προκαλέσει η ένταση στη Μέση Ανατολή και οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα. Το ενδεχόμενο περιορισμού βασικών ενεργειακών οδών μεταφοράς έχει αυξήσει το κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά στην Ευρώπη.
Η συζήτηση για έκτακτο φόρο στα υπερκέρδη δεν αποτελεί νέο εργαλείο. Αντίστοιχα μέτρα είχαν εφαρμοστεί το 2022, μετά την ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία, με στόχο τη στήριξη των καταναλωτών και τη συγκράτηση των επιπτώσεων στην οικονομία.
ΜΕΤΡΑ
Παράλληλα, η Επιτροπή επεξεργάζεται πρόσθετες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της ενεργειακής πίεσης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται αλλαγές στη φορολόγηση της ενέργειας, με στόχο τη χαμηλότερη επιβάρυνση της ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με τα ορυκτά καύσιμα, καθώς και προσαρμογές στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων.
Οι πρωτοβουλίες αυτές αποσκοπούν στη σταθεροποίηση των τιμών και στη μείωση των επιπτώσεων στην πραγματική οικονομία, χωρίς να δημιουργούνται νέες ανισορροπίες στα δημόσια οικονομικά.
ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ
Σε ό,τι αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, η Επιτροπή δεν εξετάζει προς το παρόν την ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής, η οποία είχε χρησιμοποιηθεί κατά την περίοδο της πανδημίας για την ενίσχυση των κρατικών δαπανών. Σύμφωνα με τον Βάλντις Ντομπρόβσκις, μια τέτοια επιλογή προϋποθέτει σοβαρή ύφεση σε επίπεδο ευρωζώνης ή ΕΕ, κάτι που δεν διαπιστώνεται αυτή τη στιγμή.
Ωστόσο, επισημαίνεται ότι το δημοσιονομικό περιθώριο των κρατών-μελών είναι πιο περιορισμένο σε σχέση με προηγούμενες κρίσεις, λόγω υψηλότερων επιπέδων χρέους και αυξημένου κόστους δανεισμού.
ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να αποτυπώσει τον αντίκτυπο των εξελίξεων στις επόμενες οικονομικές προβλέψεις της. Εκτιμάται ότι η ανάπτυξη στην ΕΕ ενδέχεται να αναθεωρηθεί προς τα κάτω, εφόσον διατηρηθούν οι πιέσεις στις αγορές ενέργειας.
Στο πλαίσιο αυτό, οι αποφάσεις για φορολόγηση των υπερκερδών και τα συνοδευτικά μέτρα θα αποτελέσουν βασικά εργαλεία πολιτικής για τη διαχείριση της συγκυρίας, με στόχο τη στήριξη της οικονομίας και τη διατήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας.
