Με τις πολεμικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή να μην προμηνύουν γρήγορη αποκλιμάκωση, η ανακοίνωση της κυβέρνησης για ένα στοχευμένο Fuel Pass με εισοδηματικά κριτήρια, που θα φτάνει μάξιμουμ τα 60 ευρώ για… δύο μήνες για τους νησιώτες και 50 ευρώ για τους υπολοίπους, μοιάζει με ασπιρίνη για να αντιμετωπιστεί το έμφραγμα το οποίο έχει προκληθεί στην αγορά των καυσίμων.
ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Μέτρα αυτού του τύπου εφαρμόστηκαν και κατά την κρίση του 2022 και τον πόλεμο στην Ουκρανία, με αποτελέσματα που -ούτως ή άλλως- επιδέχονται πολλαπλών αναγνώσεων.
Οπως αναφέρουν διεθνείς μελέτες, τα μέτρα τύπου Fuel Pass μπορούν να προσφέρουν σχετική ανακούφιση όταν το σοκ εμφανίζεται απότομα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει υπολογίσει ότι τα μέτρα στήριξης του 2022 στις χώρες που εξέτασε κάλυψαν περίπου το ένα τρίτο της απώλειας ευημερίας των νοικοκυριών και περιόρισαν μέρος της ανισότητας που προκάλεσε το πληθωριστικό σοκ. Στην ίδια κατεύθυνση μελέτη της Τραπέζης της Ελλάδος για την ελληνική εμπειρία του 2022 δείχνει ότι τα μέτρα στην πλευρά των τιμών μείωσαν αισθητά την ένταση του πληθωριστικού σοκ σε σχέση με το σενάριο χωρίς παρέμβαση και κάλυψαν περίπου το μισό της απώλειας του χαμηλότερου εισοδηματικού δεκατημορίου. Αντίστοιχα, στη Βρετανία το Institute for Fiscal Studies κατέγραψε ότι τα ενεργειακά πακέτα περιόρισαν ουσιαστικά τις απώλειες των νοικοκυριών.
Αρα, σε ό,τι αφορά τη θετική πλευρά των pass είναι γρήγορα και δίνουν άμεση στήριξη όταν οι τιμές ανεβαίνουν απότομα και η κυβέρνηση θέλει να απορροφήσει ένα μέρος της πρώτης πίεσης. Ειδικά όταν είναι στοχευμένα, μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα για τα πιο πιεσμένα νοικοκυριά μέχρι να φανεί αν το σοκ θα αποκλιμακωθεί ή θα αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια, με το ΔΝΤ, στη μελέτη του για την Ελλάδα, να αναγνωρίζει ότι οι παρεμβάσεις της περιόδου 2022 και 2023 περιόρισαν μέρος της απώλειας αγοραστικής δύναμης.
ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ
Ωστόσο, μια πρώτη μικρή ανακούφιση από την εφαρμογή των pass δεν απαλλάσσει την κυβέρνηση από την ανάγκη δομικών παρεμβάσεων και αλλαγών, καθώς υπάρχουν σαφή όρια σε αυτά τα μέτρα.
Το πρώτο είναι η διάρκεια. Τα pass είναι εκ των πραγμάτων μέτρα συγκεκριμένου χρονικού ορίζοντα, όπως, άλλωστε, τόνισε και η ίδια η κυβέρνηση, σε μια στιγμή, ωστόσο, που όλες οι προβολές για την ενέργεια και τον πληθωρισμό δείχνουν πως η κρίση θα έχει μέλλον, πολύ πέρα των δύο μηνών. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στα πιο δυσμενή σενάρια περιγράφει πιο επίμονη ενεργειακή πίεση και μετά το 2026, που σημαίνει πως ένα μέτρο διμήνου μπορεί να εκληφθεί μόνο ως πρώτη άμυνα, όχι όμως να καλύψει από μόνο του ανατιμήσεις που οι κεντρικές τράπεζες «απλώνουν» έως και σε βάθος… τριετίας.
Το δεύτερο μέτρο αφορά το diesel κίνησης και έχει ως στόχο να περιοριστεί το κόστος για τις επιχειρήσεις, έτσι ώστε να μην περάσει στους καταναλωτές. Ωστόσο, αυτά τα μέτρα δεν είναι αρκετά για να αντιμετωπίσουν τον γενικό πληθωρισμό που προκαλεί η ακριβότερη ενέργεια. Μειώνουν ένα μέρος της πίεσης στην αντλία, αλλά δεν σταματούν τη μετάδοση υψηλότερου κόστους στις μεταφορές, στα τρόφιμα, στις υπηρεσίες και τελικά στις συνολικές τιμές. Μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου αναφέρει ότι οι επιδοτήσεις στην κατανάλωση ενέργειας περιορίζουν το πρώτο κύμα στον γενικό δείκτη τιμών, αλλά δεν αρκούν για να περιορίσουν τον δομικό πληθωρισμό. Στην ίδια ανάλυση σημειώνεται ότι, καθώς αυξάνεται το ενεργειακό κόστος που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις, οι πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν στην υπόλοιπη οικονομία.
Το τρίτο σημείο είναι ότι όσο η κρίση τραβά σε βάθος χρόνου τόσο αναδεικνύεται η ανάγκη για πιο μόνιμες παρεμβάσεις και ευελιξίες, όπως φάνηκε και από τη στάση της Ελλάδας στην πρόσφατη Σύνοδο Κορυφής. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται μειώσεις στον ΕΦΚ ή στον ΦΠΑ, λύσεις που μπορούν να επηρεάσουν πιο άμεσα την τελική τιμή. Ωστόσο, έχουν και σαφή δημοσιονομική επίπτωση. Σε άλλες χώρες της Ευρώπης ακόμα και σύντομες μειώσεις φόρων στα καύσιμα έχουν ήδη κοστολογηθεί σε εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Στην ελληνική περίπτωση, ακόμα και αν «συγκρατηθεί» η ιδιωτική κατανάλωση από κατάρρευση με τέτοιες δομικές παρεμβάσεις, αποδυναμώνεται ένας βασικός παράγοντας άντλησης δημόσιων εσόδων, που αφορά τους έμμεσους φόρους.
Στις διεθνείς μελέτες αναδεικνύονται και άλλα αρνητικά στοιχεία για τα μέτρα τύπου pass. Ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι οι επιδοτήσεις στην ενέργεια είναι ακριβές για τα δημόσια οικονομικά και συγκρούονται με άλλους στόχους, όπως η ενεργειακή μετάβαση και η σταθερότητα των τιμών. Το Institute for Fiscal Studies κατέγραψε ότι τα ενεργειακά πακέτα στη Βρετανία μείωσαν μεν τις απώλειες των νοικοκυριών, αλλά με καλύτερο σχεδιασμό θα είχαν παρόμοιο αποτέλεσμα φθηνότερα.
Στην Ελλάδα, η πίεση γίνεται πιο σύνθετη επειδή τα χαμηλότερα εισοδήματα δαπανούν πολύ μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού τους σε τρόφιμα και στέγαση. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και αν ένα pass απορροφήσει ένα μέρος της ανόδου στα καύσιμα, δεν στηρίζει συνολικά την κατανάλωση, που είναι πυλώνας του ελληνικού ΑΕΠ.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 27/3/2026)
