Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα δεύτερο ενεργειακό σοκ μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια, καθώς η κρίση γύρω από το Ιράν και το Στενό του Ορμούζ δεν απειλεί μόνο το πετρέλαιο, αλλά και το LNG που έγινε ζωτικής σημασίας για την ήπειρο μετά τη διακοπή των ρωσικών ροών. Σύμφωνα με νεότερη ανάλυση του Brookings, η αγορά δεν έχει ακόμη απορροφήσει πλήρως το μέγεθος του χτυπήματος και οι πραγματικές συνέπειες μπορεί να φανούν πιο έντονα το επόμενο διάστημα.
Το κεντρικό νόημα της ανάλυσης είναι απλό και ανησυχητικό ταυτόχρονα: Η Ευρώπη δεν μπαίνει απλώς σε μια ακόμη περίοδο ακριβής ενέργειας, αλλά σε μια νέα φάση δομικής ανασφάλειας. Το Brookings επισημαίνει ότι σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG έχει τεθεί εκτός αγοράς, ενώ μέρος αυτής της απώλειας δεν θα είναι προσωρινό. Δύο από τις 14 γραμμές υγροποίησης στο Ras Laffan του Κατάρ, που αντιστοιχούν περίπου στο 3,5% της παγκόσμιας δυναμικότητας, υπέστησαν ζημιές από ιρανικό πυραυλικό πλήγμα και η αποκατάσταση θα χρειαστεί χρόνια.
ΤΙΜΕΣ
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη, επειδή μετά την πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία στράφηκε πιο έντονα στο LNG για να καλύψει το κενό του ρωσικού φυσικού αερίου. Η ανάλυση υπογραμμίζει ότι οι τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη είναι υψηλότερες όταν το φυσικό αέριο καθορίζει την οριακή τιμή της αγοράς, ενώ η ανάγκη χρήσης μονάδων αερίου για την εξισορρόπηση των ΑΠΕ σε πολλές περιοχές καθιστά την ήπειρο ακόμη πιο εκτεθειμένη στην άνοδο του LNG. Με απλά λόγια, η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να βλέπει αυτή την κρίση ως μακρινό γεωπολιτικό επεισόδιο.
Από εκεί και πέρα, το Brookings τονίζει ότι από το στενό του Ορμούζ περνά συνήθως περίπου το 1/5 της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και LNG, κυρίως προς την Ασία, αλλά με επιπτώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο. Ακόμη ότι το Ιράν, σύμφωνα με την ανάλυση, έχει δείξει πως μπορεί να ελέγχει ουσιαστικά τη διέλευση, να παρενοχλεί πλοία, να επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια και να πλήττει ενεργειακές υποδομές γειτονικών χωρών, ώστε να μειώνει όχι μόνο τη σημερινή προσφορά αλλά και τη μελλοντική δυνατότητα ανάκαμψης της αγοράς.
Βάσει αυτών των δεδομένων δεν φαίνεται ότι η τιμή του Brent υφίσταται μια στιγμιαία αναστάτωση. Σύμφωνα με την ανάλυση, ο κόσμος χάνει περίπου 11 εκατ. βαρέλια την ημέρα, δηλαδή περίπου το 11% της παγκόσμιας προσφοράς αργού, σε σύγκριση με τα περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως που περνούσαν από το Ορμούζ πριν από τη σύγκρουση. Το σημαντικότερο, επισημαίνει το Brookings, είναι ότι η αγορά δεν μπορεί πια να επιστρέψει στην προπολεμική αίσθηση ασφάλειας, ακόμη κι όταν σταματήσουν οι εχθροπραξίες.
ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ
Επίσης, η ανάλυση επισημαίνεται ότι το πλήγμα δεν περιορίζεται σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η κρίση επηρεάζει και τα λιπάσματα, καθώς το φυσικό αέριο είναι βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή αμμωνίας και ουρίας. Η ανάλυση εκτιμά συντηρητικά ότι περίπου 12% της παγκόσμιας προσφοράς λιπασμάτων έχει χαθεί λόγω της διατάραξης στην περιοχή, ενώ η άνοδος του κόστους του φυσικού αερίου επιβαρύνει περαιτέρω τις τιμές. Αυτό σημαίνει ότι η ενεργειακή κρίση μπορεί σύντομα να γίνει και κρίση τροφίμων.
Συγκεκριμένα, μέχρι στιγμής η αγορά προστατεύεται εν μέρει από φορτία που ήταν ήδη καθ’ οδόν και από αποθέματα. Όταν αυτά τα προσωρινά «μαξιλάρια» εξαντληθούν, σημειώνεται στην ανάλυση, τότε ο κόσμος θα βρεθεί αντιμέτωπος με πραγματικές ελλείψεις και με τιμές για το πετρέλαιο και το LNG σε αχαρτογράφητα νερά. Τότε ο κίνδυνος για ύφεση, πληθωρισμό και νέα απώλεια ανταγωνιστικότητας στην Ευρώπη θα είναι πολύ πιο ορατός από σήμερα.
