Ηχηρό ράπισμα για τον τρόπο που κατανέμονται τα πλουσιοπάροχα κοινοτικά κονδύλια που φτάνουν στην Ελλάδα και για τις προτεραιότητες που θέτουν οι κυβερνήσεις είναι το νέο πόρισμα της Κομισιόν για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων. Την ώρα, λοιπόν, που μια νέα ενεργειακή κρίση μαίνεται και το κόστος θέρμανσης τον χειμώνα, αλλά και ψύξης τους μήνες που έρχονται αυξάνεται γραμμικά για τα νοικοκυριά αλλά και για τις επιχειρήσεις, το Ελληνικό Δημόσιο δεν προέβλεψε επαρκή κονδύλια. Τα λεφτά σκόρπισαν σε άλλους τομείς, παρά την εντολή που είχε από τις Βρυξέλλες, εγείροντας εύλογα ερωτήματα για το πού πήγαν τα χρήματα.
Η Κομισιόν συγκέντρωσε στοιχεία για όλα τα προγράμματα εξοικονόμησης νοικοκυριών και επιχειρήσεων τη δεκαετία 2014-2024 που χρηματοδοτήθηκαν από όλα τα κονδύλια που έφτασαν στην Ελλάδα. Δηλαδή από τα δύο ΕΣΠΑ, τις δύο ΚΑΠ αλλά και από το Ταμείο Ανάκαμψης. Σε όλα αυτά τα προγράμματα η Ελλάδα ήταν ένα από τα πιο προνομιακά κράτη στην κατανομή των πόρων, γιατί πολύ απλά κρίθηκε πως είχε ευρύτατες ανάγκες λόγω χαμηλού εισοδήματος και υστέρησης σε όρους σύγκλισης.
Παρ’ όλα αυτά βρίσκεται σε μία από τις χειρότερες θέσεις της πανευρωπαϊκής κατάταξης στη δαπάνη και τις επενδύσεις σε εξοικονόμηση σε σχέση με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ. Αναλογεί σχεδόν το εν τρίτον του κοινοτικού μέσου όρου, 381 ευρώ ανά άτομο, έναντι 864,64 ευρώ κατά μέσο όρο στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Στην κορυφή της κατάταξης είναι η Ιταλία, με 2.284 ευρώ ανά κάτοικο για έργα τύπου «Εξοικονομώ», και έπονται η Σουηδία, με 2.104 ευρώ ανά κάτοικο, και η Γαλλία, με 1.850 ευρώ ανά κάτοικο. Η Γερμανία, επίσης, είναι ψηλά, με 958 ευρώ ανά κάτοικο, ενώ στην Πορτογαλία δόθηκαν 379 ευρώ ανά κάτοικο σε επιδότηση για προγράμματα στήριξης ενεργειακής απόδοσης. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όλη αυτή τη δεκαετία στην Ελλάδα έτρεξαν επτά καθεστώτα ενεργειακής εξοικονόμησης, αξίας 4,032 δισ. ευρώ, επί συνόλου 427 καθεστώτων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης, αξίας 388,6 δισ. ευρώ.
Η Ελλάδα επέλεξε κυρίως τις επιδοτήσεις ή μεικτά καθεστώτα με συνδρομή δανείων. Πολλά γνώρισαν αρκετή μείωση προϋπολογισμού στο παρελθόν, ούτως ώστε να κλείσουν έγκαιρα τα σχετικά προγράμματα.
Μείωση φόρων
Εχει ενδιαφέρον πως μεταξύ των μεγαλύτερων κρατών-μελών η Ιταλία και η Γαλλία ξεχωρίζουν για τα υψηλά επίπεδα στήριξης και επιλέγουν μία λιγότερο γραφειοκρατική και οριζόντια μέθοδο. Στο πλαίσιο του ιταλικού προγράμματος Superbonus, οι δικαιούχοι έλαβαν επιδότηση 110% υπό τη μορφή εκπτώσεων φόρου. Επίσης, στη Γαλλία ο μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ για τις εργασίες ανακαίνισης (5,5 %), ο οποίος ισχύει από το 2014, εκτιμάται ότι έχει κοστίσει 90 δισ. ευρώ από την έναρξή του, ποσό που αντιστοιχεί στα τρία τέταρτα των γαλλικών δαπανών.
Η Κομισιόν βεβαίως δείχνει το… στίγμα των προθέσεων για το μέλλον, με βάση την πίεση του Βορά της Ε.Ε. για λιγότερο χρήμα. Επισημαίνει στο πόρισμα πως οι επιχορηγήσεις, η τεχνική βοήθεια και οι φορολογικές εκπτώσεις είναι μη επιστρεπτέες μορφές στήριξης, γεγονός που σημαίνει ότι οι πόροι αυτοί μπορούν να χορηγηθούν στους δικαιούχους μόνο μία φορά και δεν επιστρέφουν στον εθνικό Προϋπολογισμό. Γι’ αυτό και θα πρέπει να στοχεύουν κυρίως σε ευάλωτους δικαιούχους που θα δυσκολεύονταν να επιστρέψουν τη στήριξη, είτε λόγω έλλειψης πόρων είτε λόγω σκληρού ανταγωνισμού με άλλες δαπάνες.
Δίνει έμφαση σε χρηματοδοτικά μέσα (όπως δάνεια, εγγυήσεις και μετοχικό κεφάλαιο) που πρέπει να επιστρέφονται στους φορείς υλοποίησης και μπορούν να χρησιμοποιούνται για διαδοχικές πράξεις… Περιγράφει, ωστόσο, και ενδιάμεσα καθεστώτα (π.χ., δωρεάν τεχνική υποστήριξη ή ενεργειακοί έλεγχοι, όροι προτιμησιακής δανειοδότησης, επιδοτήσεις κεφαλαίου, επιδοτήσεις επιτοκίου ή επιδοτήσεις προμηθειών εγγύησης).
Για το πώς κάνουν εξοικονομήσεις τα κράτη ενδιαφέρον έχει πως σε πολλά υπάρχουν διακριτά υποπρογράμματα προγραμμάτων μεγάλης κλίμακας (Τσεχία, Λετονία, Ουγγαρία, Πολωνία) ή η διαχείριση των προγραμμάτων ενεργειακής απόδοσης πραγματοποιείται σε περιφερειακό επίπεδο (Βέλγιο, Ισπανία). Τρία μεγάλα κράτη-μέλη (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία) χρησιμοποιούν κυρίως φορολογικές εκπτώσεις, δάνεια αντιπροσωπεύουν πάνω από το 30% της χρηματοδότησης μόνο σε πέντε κράτη μέλη (Βέλγιο, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Πορτογαλία και Φινλανδία), ενώ τα μεικτά καθεστώτα χρησιμοποιούνται ευρέως μόνο σε τρία κράτη-μέλη (Δανία, Γερμανία και Αυστρία). Η Ιρλανδία, η Ελλάδα και η Κύπρος δίνουν σχεδόν αποκλειστική έμφαση στις επιδοτήσεις (στα καθεστώτα για τα οποία έδωσαν στοιχεία στις Βρυξέλλες).
Ενα άλλο στοιχείο είναι πως προκειμένου να ενισχυθεί η οικονομική ανάκαμψη μετά την πανδημία, πολλά κράτη χρησιμοποίησαν τα εν λόγω προγράμματα. Δηλαδή είχαν και τη μορφή στήριξης σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις (μεταξύ των ετών 2020 και 2023 τα κράτη-μέλη θέσπισαν τουλάχιστον 205 νέα καθεστώτα).
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 3/4/2026)
