Το λιανεμπόριο είναι από τους πρώτους κρίκους της οικονομίας που νιώθουν ήδη τη νέα αναταραχή από τη Μέση Ανατολή, όχι ακόμη ως γενικευμένο κύμα ανατιμήσεων στα ράφια, αλλά ως ραγδαία άνοδο του λειτουργικού τους κόστους σε καύσιμα, μεταφορές και στην εφοδιαστική αλυσίδα.
ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ
Λιγότερο από δύο εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν η αγορά ήδη μιλά ανοιχτά για παρατεταμένη ένταση και όχι για μια σύντομη παρένθεση, προειδοποιώντας ότι μπαίνουμε σε φάση αυξημένης επιφυλακής, την ώρα που το πετρέλαιο έχει επιστρέψει πάνω από τα 100 δολ. το βαρέλι και η διεθνής αβεβαιότητα περνά ήδη στις τιμές και στη συμπεριφορά των επιχειρήσεων.
Το πρόβλημα για το εμπόριο δεν βρίσκεται μόνο στην ενέργεια, αλλά στη συνδυασμένη πίεση που προκαλούν οι ακριβότερες μεταφορές, τα υψηλότερα ασφάλιστρα, οι καθυστερήσεις στις ροές εμπορευμάτων και η πιθανότητα να μειωθεί ξανά η αγοραστική δύναμη του καταναλωτή. Ο Σταύρος Καφούνης της ΕΣΕΕ, στο πλαίσιο ανάλυσης, περιγράφει ήδη ένα σκηνικό όπου τα περιθώρια κέρδους των εμπορικών επιχειρήσεων συμπιέζονται και οι τελικές τιμές απειλούνται με νέα επιβάρυνση, ενώ ζητά ετοιμότητα για μέτρα ρευστότητας, ιδίως προς τις μικρομεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις, που η ίδια η Συνομοσπονδία θεωρεί τις πιο ευάλωτες.
ΤΑ ΤΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΑ
Η ΕΣΕΕ βασίζει αυτή την προειδοποίηση πάνω σε τρία σενάρια. Στο πρώτο, η κρίση τελειώνει σχετικά γρήγορα και οι επιπτώσεις μένουν περιορισμένες. Στο δεύτερο, που η ίδια θεωρεί πιο πιθανό, η ένταση παρατείνεται χωρίς πλήρη αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ και τότε αυξάνονται τα ασφάλιστρα μεταφοράς, δυσκολεύουν οι θαλάσσιες μεταφορές και οι τιμές του πετρελαίου κινούνται ανοδικά για μεγαλύτερο διάστημα. Στο τρίτο, που είναι και το πιο δυσμενές σενάριο, μια παρατεταμένη σύγκρουση με ουσιαστική διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ μπορεί να σπρώξει το πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολ. και να μετατρέψει το σημερινό άγχος της αγοράς σε ευρύτερο πληθωριστικό σοκ.
Το ζήτημα γίνεται ακόμα πιο σοβαρό επειδή το λιανεμπόριο δεν μπαίνει σε αυτή τη δοκιμασία με τις ίδιες αντοχές σε όλα τα επίπεδα. Η ΕΛ.ΣΤΑΤ. δείχνει ότι στο τέταρτο τρίμηνο του 2025 ο συνολικός κύκλος εργασιών του λιανικού εμπορίου έφτασε τα 19,75 δισ. ευρώ, αυξημένος κατά 1,9% σε σχέση με έναν χρόνο πριν. Ωστόσο, στο ίδιο διάστημα ο κύκλος εργασιών των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στο σύνολο του λιανεμπορίου υποχώρησε κατά 0,6% και διαμορφώθηκε στα 11,15 δισ. ευρώ. Ακόμα και αν αφαιρεθούν οχήματα, τρόφιμα και καύσιμα, εκεί όπου φαίνεται καθαρότερα ο πυρήνας της αγοράς, η αύξηση για τις μικρομεσαίες ήταν μόλις 0,4%. Με άλλα λόγια, οι μικρομεσαίοι είχαν ήδη πιο αδύναμες αντοχές προτού ξεσπάσει το νέο σοκ.
Συνολικά η αγορά δεν είχε μπει στο 2026 σε κατάσταση καθίζησης. Ο επίσημος Δείκτης Κύκλου Εργασιών στο λιανικό εμπόριο για τον Δεκέμβριο του 2025 έδειξε αύξηση 6,9% σε τρέχουσες τιμές και 5,1% σε όγκο σε σχέση με τον Δεκέμβριο του 2024, ενώ η μέση ετήσια ατομική κατανάλωση για το σύνολο του λιανεμπορίου ανήλθε στα 7.216 ευρώ, αυξημένη κατά 2,1% σε σχέση με το 2024. Αυτό σημαίνει ότι το εμπόριο μπήκε στη φετινή χρονιά με κάποια βάση ζήτησης, αλλά το πρόβλημα είναι ότι η ίδια αυτή βάση είναι ευάλωτη, αφού ο πληθωρισμός στα τρόφιμα και τα μη αλκοολούχα ποτά ήταν ήδη στο 4,5% τον Ιανουάριο, προτού προστεθεί το νέο διεθνές ενεργειακό σοκ.
Αύξηση στα κόστη εισαγωγών προκαλεί η άνοδος ασφαλίστρων μεταφοράς
Στην ελληνική αγορά οι τιμές των καυσίμων κινούνται ήδη αισθητά υψηλότερα. Η αμόλυβδη 95 οκτανίων ξεπερνά τα 1,8 ευρώ το λίτρο σε πανελλαδικό μέσο όρο, ενώ το diesel κίνησης τα προσεγγίζει, πλησιάζοντας τα επίπεδα της βενζίνης. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η πίεση από τη διεθνή κρίση έχει ήδη αρχίσει να περνά στην αντλία μέσα σε λίγες μόνο ημέρες, με σαφή ανοδική τάση.
Επιπλέον της ενέργειας, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που εξαρτώνται από εισαγωγές αγαθών, βρίσκονται ήδη αντιμέτωπες με αυξημένα κόστη λόγω περιορισμών στην ασφαλιστική κάλυψη πολεμικού κινδύνου και μεγάλη αύξηση των ασφαλίστρων.
Παράλληλα, αναφέρονται εκτροπές ή συσσωρευμένες καθυστερήσεις σε μέρος του παγκόσμιου στόλου containers. Ολα τα παραπάνω οδηγούν σε ακριβότερες μεταφορές, πιο αβέβαιο χρόνο παράδοσης και μεγαλύτερη ανάγκη για κεφάλαιο κίνησης μέχρι να φτάσει το εμπόρευμα και να πουληθεί.
Αντιμέτωπες με τους κινδύνους βρίσκονται και οι Βρυξέλλες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθάρισε ότι δεν βλέπει άμεσο κίνδυνο για την ασφάλεια εφοδιασμού σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, σημειώνοντας ότι τα αποθέματα παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και η άμεση επίδραση στις ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές είναι προς το παρόν περιορισμένη. Την ίδια στιγμή, όμως, η γραμμή της Κομισιόν είναι ότι η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τις υψηλές τιμές ενέργειας. Αυτό είναι κρίσιμο για το λιανεμπόριο, γιατί σημαίνει ότι η αγορά φοβάται περισσότερο το ακριβότερο κόστος και λιγότερο τις άδειες δεξαμενές.
Ετσι στο τραπέζι μπαίνει το ζήτημα της ρευστότητας των επιχειρήσεων, καθώς το ελληνικό λιανεμπόριο δεν αντιμετωπίζει σήμερα μια εικόνα πανικού ή ελλείψεων, αλλά έναν μηχανισμό σταδιακής επιβάρυνσης που μπορεί να γίνει πολύ πιεστικός για τις μικρότερες επιχειρήσεις.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (ΦΥΛΛΟ 13/3/2026)
