Τα δεδομένα δείχνουν πως τα χαρτονομίσματα παραμένουν κυρίαρχο καταφύγιο σε περιόδους κρίσης, παρά την αυξανόμενη διάδοση ψηφιακών επιλογών
Του Μάκη Ντόβολου
Ατομα που γεννήθηκαν μετά το 1980, άνδρες, οικονομικά μορφωμένοι και τεχνολογικά καταρτισμένοι, με σχετικά υψηλότερο εισόδημα και κάτοικοι των αστικών περιοχών. Αυτό είναι το βασικό προφίλ όσων κατέχουν κρυπτονομίσματα στην ευρωζώνη σύμφωνα με τα συμπεράσματα έρευνας του οικονομολόγου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Alejandro Zamora-Pérez, ο οποίος ανέλυσε τα δεδομένα από περίπου 40.000 ενήλικες σε 17 χώρες της ευρωζώνης, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η Ελλάδα.
Και αν το παραπάνω προφίλ είναι εύκολο να εξαχθεί και από την εμπειρική παρατήρηση, η έρευνα προχώρησε σε βάθος και προσπάθησε να απαντήσει σε ορισμένα βασικά ερωτήματα: γιατί, ενώ αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός των ανθρώπων που κατέχουν κρυπτονομίσματα, εξακολουθεί να είναι πολύ μικρός ο αριθμός όσων τα χρησιμοποιούν για καθημερινές πληρωμές; Ποια είναι η σχέση των κρυπτονομισμάτων με τα παραδοσιακά μετρητά, ειδικά κατά τη διάρκεια μιας κρίσης;
Το πρώτο σημαντικό εύρημα της έρευνας δείχνει ότι οι κάτοχοι κρυπτονομισμάτων και όσοι τα χρησιμοποιούν για πληρωμές είναι δύο τελείως διαφορετικές ομάδες ανθρώπων. Ο τυπικός κάτοχος κρυπτονομισμάτων είναι, κυρίως, επενδυτής που επιδιώκει να χτίσει ένα διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο. Αντίθετα, η πολύ μικρότερη ομάδα ατόμων που χρησιμοποιεί τα κρυπτονομίσματα ως μέσο πληρωμής καθοδηγείται από την επιθυμία να αναπαράγει τα συναλλακτικά χαρακτηριστικά των μετρητών (όπως το απόρρητο και η απλότητα) σε ψηφιακή μορφή, ενώ είναι αδιάφορος στις τυπικές ανέσεις των πληρωμών με κάρτα. Για αυτήν την ομάδα το κίνητρο απόκτησης κρυπτονομισμάτων για αποταμίευση εξαφανίζεται εντελώς.
Το δεύτερο σημαντικό εύρημα διευκρινίζει τη σχέση μεταξύ μετρητών και κρυπτονομισμάτων. Σε αντίθεση με την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι όσοι υιοθετούν τα κρυπτονομίσματα απορρίπτουν το παραδοσιακό χαρτονόμισμα, τα στοιχεία δείχνουν ότι στην πραγματικότητα είναι πολύ πιθανό να διατηρούν αποθέματα μετρητών, γεγονός που υποδηλώνει ότι χαρτονομίσματα και κρυπτονομίσματα συνυπάρχουν σε «κανονικές» εποχές.
«ΑΝΘΕΚΤΙΚΑ» ΤΑ ΜΕΤΡΗΤΑ
Ωστόσο, η εικόνα αλλάζει εντελώς κατά τη διάρκεια μιας κρίσης. Η ανάλυση των στοιχείων κατά τη διάρκεια της πανδημίας δείχνει ότι τα ίδια άτομα, όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα, καταφεύγουν στην ασφάλεια και την άμεση χρηστικότητα των μετρητών που εκδίδονται από την κεντρική τράπεζα. Αυτό δείχνει ότι τα άτομα αντιμετωπίζουν τα μετρητά ως ανώτερο μέσο αποθήκευσης αξίας και απομακρύνονται από τα ασταθή ιδιωτικά ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία.
Η χρηματοοικονομική καινοτομία, που περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα εξελίξεων, από την επέκταση των τραπεζικών καταστημάτων και των ΑΤΜ, έως τις εξελίξεις στις τεχνολογίες ανέπαφων συναλλαγών, έχει μειώσει την εξάρτηση από το χαρτονόμισμα για τις καθημερινές συναλλαγές. Ωστόσο, η έρευνα δείχνει ότι τα μετρητά παραμένουν απροσδόκητα «ανθεκτικά» έναντι των πιο σύγχρονων μορφών χρήματος, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης. Η φυσική μορφή του χαρτονομίσματος επιτρέπει τη συνεχή χρήση του όταν τα ψηφιακά συστήματα αποτυγχάνουν ή η πρόσβαση σε τεχνολογικά δίκτυα διαταράσσεται. Αυτό το εύρημα επιβεβαιώνεται περαιτέρω από τη μακροοικονομική ανάλυση, η οποία δείχνει ότι κατά την έναρξη της πανδημίας η ζήτηση για τραπεζογραμμάτια του ευρώ αυξήθηκε, ενώ οι αγορές κρυπτονομισμάτων μειώθηκαν.
Αυτά τα αποτελέσματα οδηγούν σε ευρύτερα συμπεράσματα και για την ίδια την ευρωζώνη. Πρώτον, βοηθούν στην εξήγηση του «παράδοξου των τραπεζογραμματίων» της επίμονης ζήτησης για φυσικό νόμισμα, ακόμη και όταν η χρήση του στις καθημερινές συναλλαγές μειώνεται-, επισημαίνοντας τον κρίσιμο ρόλο των μετρητών ως ασφαλούς καταφυγίου σε περιόδους κρίσης, ακόμη και για άτομα με τεχνολογική εξοικείωση. Δεύτερον, τα ευρήματα υποδηλώνουν μια διπλή προσέγγιση έναντι του ρυθμιστικού πλαισίου των κρυπτονομισμάτων. Για τη μεγάλη πλειονότητα των κατόχων κρυπτονομισμάτων, οι οποίοι είναι ουσιαστικά επενδυτές, η πολιτική θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα στην προστασία των επενδυτών και των καταναλωτών. Για την εξειδικευμένη ομάδα, όμως, που πληρώνει με κρυπτονομίσματα, η προτεραιότητα είναι διαφορετική. Η επιθυμία τους για ένα ψηφιακό μέσο που μιμείται τις βασικές ιδιότητες των μετρητών -ιδίως την ιδιωτικότητα, την απλότητα και την ανθεκτικότητα- υποδηλώνει ότι για τη συγκεκριμένη ομάδα ένα επιτυχημένο ψηφιακό νόμισμα της Κεντρικής Τράπεζας θα πρέπει να έχει παρόμοια χαρακτηριστικά, αντί να επικεντρώνεται αποκλειστικά στην ταχύτητα και τη λειτουργικότητα που προσφέρουν τα υπάρχοντα συστήματα ψηφιακών πληρωμών.
Πάντως, τα ευρήματα θέτουν περαιτέρω αμφιβολίες σχετικά με την ταξινόμηση των κρυπτονομισμάτων ως «νομίσματα», με την παραδοσιακή οικονομική έννοια. Με τη χρήση των κρυπτονομισμάτων ως μέσου πληρωμής να περιορίζεται σε λιγότερο από το 1,5% του πληθυσμού και σε ένα μικρό κλάσμα των συναλλαγών τους (λόγω και της περιορισμένης αποδοχής τους από τους εμπόρους), και την αξία τους να μην μπορεί να αντέξει σε συνθήκες ακραίων καταστάσεων, όπως είδαμε με την κατάρρευση της τιμής τους τούς τελευταίους μήνες, τα κρυπτονομίσματα δεν διαθέτουν, σήμερα τουλάχιστον, τις ιδιότητες του κλασικού χρήματος, δηλαδή να είναι καθιερωμένο μέσο συναλλαγής και αξιόπιστο μέσο αποθήκευσης αξίας.
Πάντως, ο οικονομολόγος της ΕΚΤ επισημαίνει ότι παρά το χαμηλό, ακόμη, βαθμό υιοθέτησης των κρυπτο-περιουσιακών στοιχείων από την κοινωνία έχουν βρει μια ολοένα αυξανόμενη βάση χρηστών, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων γενεών. Αυτό το χάσμα μεταξύ των γενεών υποδηλώνει ότι η βαρύτητα των κρυπτο-περιουσιακών στοιχείων θα αυξηθεί τα επόμενα χρόνια.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2026)
